تحلیل گذشته و تصویرسازی آینده دگرگونی چشم انداز پیرامونی شهر و چندپارگی بوم سازگان با رویکرد علم سنجی

سابقه و هدف: پژوهش های پیشین بسیاری از دگرگونی های چشم انداز را ارزیابی کرده اند؛ ولی در پژوهش حاضر بر مبنای ادبیات و پیشینه موضوع، شکاف و چالشی که میان آنچه که باید باشد؛ یعنی دگرگونی چشم انداز بر مبنای نظام برنامه ریزی و سیاست گذاری اندیشمندانه و آنچه که به شکل دگرگونی های ناهمگون و ناپایدار در بوم سازگان روستایی در نواحی پیرامونی شهر مشاهده می شود؛ ارزشمندی و بایستگی این پژوهش را آشکار می سازد. در این میان، توجه به بازتاب های زمینه مطالعاتی باعث انجام پژوهش های پرشمار شده است. ولی، تاکنون مطالعه ای فراگیر که به بررسی تحلیل شبکه این زمینه بپردازد، انجام نشده است.مواد و روش ها: برای پر کردن این شکاف، با مرور نوشته های مرتبط با موضوع؛ این پژوهش مقاله های منتشرشده در زمینه موضوع را از پایگاه اسکوپوس در سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ گرد آوری و سپس ۱۵۵ مقاله بر مبنای مرور ادبیات این زمینه انتخاب شد. بنابراین؛ روش تحقیق این پژوهش بر مبنای یک پروتکل سه درجه ای تنظیم، پایش و تجزیه وتحلیل مجموعه داده ها انجام شده است. سرانجام برای تجزیه وتحلیل هم استنادی پژوهش های پیشین، هم نویسندگی و هم رخدادی واژگان کلیدی از نرم افزار VOSviewer بهره گرفته شد.نتایج و بحث: برآیندها آشکار ساخت که از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴، پژوهش ها در زمینه مطالعاتی، تعداد انتشارات و میانگین سالانه تعداد استنادها به همراه تعداد مجلات اصلی منتشرکننده این مقاله ها افزایش یافته است. گفتنی است که تاکنون ۵۲ کشور/ منطقه در سراسر جهان در زمینه مطالعاتی مشارکت داشتند. در حال حاضر برخی کشورهای فعال همانند ایالات متحده، چین، ایتالیا، هند، اسپانیا، آلمان در زمینه مطالعاتی دگرگونی چشم انداز محیط پیرامونی شهر و چندپارگی بوم سازگان روستایی و جستارهای پابند به آن همانند خزش شهری و تغییر کاربری اراضی پرشمارترین انتشار اسناد علمی را داشتند. تراکم و انباشتگی واژگان در فضای خوشه؛ تمرکز و جهت پژوهش ها را در زمینه مطالعاتی تا سال ۲۰۱۶، جستارهای کهن تر: خزش شهری، کاربری زمین، بوم شناسی چشم انداز تغییر کاربری زمین، تکه تکه شدن زیستگاه را در مرکز و هسته نقشه نمایان ساخت. ولی، از سال ۲۰۱۸ پیدایش جستارهای پژوهشی داغ تر و نوین تر تغییرات آب و هوایی، خدمات اکوسیستم، تنوع زیستی، جنگل ها، آمار جمعیتی، تحلیل فضایی و چشم انداز و برنامه ریزی چشم انداز و غیره فرصت های نوینی را برای پژوهش های آینده در این زمینه فراهم می کنند.نتیجه گیری: بر بنیان نتایج، پژوهش های آینده بایسته است بر «چگونگی تدوین سیاست های همخوان با دگرگونی سازگار چشم انداز نواحی پیرامونی شهر و مدیریت کاربری زمین از بعد دوگانه زمان و مکان»، «چگونگی گسترش شهر»، «چگونگی استفاده از بوم سازگان روستایی» و سرانجام «چگونگی در نظر گرفتن عناصر گوناگون با هدف رسیدن به هماهنگی عناصر اجتماعی، اقتصادی، اکولوژیک و تضمین استفاده پایدار از چشم انداز پیرامونی و جلوگیری از چندپارگی بوم ها» شکل بگیرد. گفتنی است که نوآوری پژوهش حاضر از آن جهت است که پیش از این فرا تحلیلی با رویکرد ترکیبی بیان شده دگرگونی سازگار و پویای چشم انداز محیط پیرامونی شهر و جستارهای هم سو با آن همانند خزش شهری و دگرگونی کاربری زمین به شکل یک پژوهش جامع صورت نگرفته است. نتایج حاضر با بررسی جامع از پژوهش های زمینه مطالعاتی، مرجعی برای پژوهش های آتی، به ویژه با توجه به تمرکز و تاکید روزافزون بر پژوهش های هم سو با پژوهش حاضر است.

کلیدواژه ها:

دگرگونی چشم انداز ، خزش شهری ، تغییر کاربری زمین ، چندپارگی بوم سازگان روستایی ، رویکرد علم سنجی