معماری نوظهور ژئوپلیتیک فناوری؛ تحلیل تطبیقی توازن قدرت فناورانه میان ایالات متحده و چین

رقابت فناورانه میان ایالات متحده و چین به یکی از کانون های اصلی بازتوزیع قدرت در نظام بین الملل تبدیل شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این رقابت چه نسبتی با تداوم یا افول نسبی هژمونی فناورانه آمریکا دارد و چگونه می تواند مسیر تحول توازن قدرت جهانی را تحت تاثیر قرار دهد. پرسش پژوهش چنین صورت بندی می شود که آیا خیزش فناورانه چین توانسته است دامنه برتری تاریخی ایالات متحده را در حوزه های راهبردی فناوری محدود کند و این تحول چه دلالتی برای نظم جهانی در حال شکل گیری دارد؟ فرضیه مقاله آن است که ایالات متحده همچنان در لایه های بنیادین نوآوری، ازجمله طراحی نیمه رساناهای پیشرفته، تولید علم اثرگذار، سرمایه گذاری خطرپذیر، زیرساخت های ابری و توان قاعده گذاری جهانی مزیت موثر دارد؛ اما چین با اتکا به سیاست صنعتی متمرکز، توسعه زنجیره های تامین بومی، گسترش زیرساخت های دیجیتال، کاربرد های صنعتی هوش مصنوعی و حکمرانی داده، ظرفیت های مستقلی برای تولید قدرت فناورانه ایجاد کرده و بخشی از شکاف تاریخی خود با آمریکا را کاهش داده است. چهارچوب مفهومی پژوهش بر پیوند قدرت ساختاری، اقتصاد سیاسی بین الملل و واقع گرایی ساختاری استوار است و فناوری را به منزله سازوکاری برای تولید، تثبیت و بازتوزیع قدرت تحلیل می کند. روش پژوهش کیفی، توصیفی و تحلیلی است و با رویکرد مطالعه موردی تطبیقی، موقعیت دو کشور را در چهار حوزه نیمه رساناها، هوش مصنوعی، زیرساخت های دیجیتال و استانداردهای مخابراتی و حکمرانی داده و اکوسیستم نوآوری مقایسه می کند. داده ها از گزارش های رسمی، اسناد سیاستی، منابع دانشگاهی داوری شده، داده های سازمان های بین المللی و پایگاه های ثبت اختراع گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که رقابت فناورانه دو کشور به جانشینی کامل یک قدرت با قدرت دیگر منتهی نشده است؛ اما به فرسایش نسبی برخی مزیت های آمریکا و ظهور مراکز جدید قاعده گذاری، تولید و وابستگی فناورانه انجامیده است. برآیند این تحول، ظهور ژئوپلیتیک فناوری است. در این وضعیت، کنترل زنجیره های تامین، استانداردهای فنی، جریان داده، زیرساخت های دیجیتال و ائتلاف های فناورانه، به مهم ترین سازوکارهای بازتوزیع قدرت در نظام بین الملل تبدیل می شوند.

کلیدواژه ها:

هژمونی فناورانه ، ایالات متحده آمریکا ، خیزش چین ، ژئوپلیتیک فناوری ، جا به جایی قدرت در نظام جهانی ، نظم نوظهور جهانی