تحلیل انتقادی آگاهی بی واسطه از منظر ابن سینا و استولجار

مسئله بی واسطگی خودآگاهی از کانونی ترین مباحث فلسفه ذهن است و با تبیین پذیری تجربه آگاهانه پیوند دارد. این مقاله با هدف گفت وگوی میان سنت اسلامی و فلسفه تحلیلی، به تحلیل تطبیقی نظرگاه ابن سینا و دنیل استولجار درباره خودآگاهی می پردازد. در سنت فلسفه اسلامی، خودآگاهی حضوری و بی واسطه است؛ نفس در علم به ذات خویش، با معلوم خود اتحاد دارد. ادراک «انا» بر حضور وجودی نفس استوار است، نه بر صور حصولی، و تمثیل «انسان معلق» نشان می دهد علم به خویشتن مقدم بر ادراکات حسی است. در مقابل، استولجار در چارچوب فیزیکالیسم اپیستمیک و فرضیه جهل، شکاف توضیحی میان توصیف های فیزیکی و تجربه آگاهانه را ناشی از محدودیت های معرفتی ما نسبت به ویژگی ها و روابط فیزیکی تجربه ساز می داند، نه حاصل دوگانگی جوهری ذهن و بدن. روش پژوهش، تحلیلی-تطبیقی است و مقایسه در پنج محور «مبنا»، «روش»، «نوع آگاهی»، «نسبت با بدن» و «پیامدهای نظری» سامان یافته است. یافته ها نشان می دهد اختلاف اصلی دو دیدگاه نه در اصل پذیرش خودآگاهی و اول شخصی بودن آن، بلکه در تفسیر فلسفی بی واسطگی و در پیامدهای معرفت شناختی و هستی شناختی مترتب بر آن است. بدین ترتیب، چارچوب پنج محوره امکان گفت وگوی میان سنتی را بدون فروکاستن یک سنت به سنت دیگر فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

خودآگاهی ، بی واسطگی ، دیدگاه اول شخصی ، ابن سینا ، دنیل استولجار ، شکاف توضیحی ، فیزیکالیسم اپیستمیک