انسان، وب یا هوش مصنوعی؟ مقایسه قابلیت اعتماد و پایداری سه رویکرد برآورد هزینه پروژه های ساختمانی

برآورد دقیق هزینه، از پیش نیازهای اساسی برنامه ریزی و مدیریت موفق پروژه های ساختمانی است. توسعه مدل های هوش مصنوعی مولد و سامانه های برآورد آنلاین، ضرورت ارزیابی عملکرد این ابزارها در مقایسه با قضاوت خبرگان انسانی را افزایش داده است. با وجود گسترش این فناوری ها، تاکنون مقایسه هم زمان این سه رویکرد بر مبنای هزینه واقعی یک پروژه ساختمانی گزارش نشده است. این پژوهش با هدف مقایسه عملکرد این سه رویکرد در برآورد هزینه پروژه ساختمانی «آتشگاه» در شهر سمنان انجام شد. داده ها از برآوردهای ۲۹ مهندس خبره، هشت سامانه برآورد هزینه و پاسخ های پنج مدل هوش مصنوعی مولد ChatGPT، Gemini، Claude، DeepSeek و Grok در ۱۰ تکرار با پرامپت یکسان گردآوری شد. روایی و پایایی ابزار پژوهش با شاخص های CVR، CVI و آلفای کرونباخ تایید شد. عملکرد رویکردها با استفاده از هزینه واقعی پروژه و شاخص های خطای مطلق و درصد خطای مطلق میانگین و ضریب تغییرات ارزیابی و تفاوت گروه ها با آزمون های کروسکال–والیس و من–ویتنی تحلیل شد. نتایج نشان داد خبرگان انسانی با وجود کمترین خطا (۰/۸۰٪)، پراکندگی قابل توجهی (۳۴/۶۴٪) داشتند. سامانه های آنلاین بیشترین خطا (۲۰/۳۴٪) و کمترین ثبات را نشان دادند. در میان مدل های هوش مصنوعی، Grok بهترین عملکرد و Claude ضعیف ترین عملکرد را داشت. آزمون کروسکال–والیس تفاوت معناداری بین سه رویکرد نشان داد (۰۰۱/۰p<)، همچنین تحلیل کیفی پاسخ ها نشان داد مدل های مختلف در میزان توجه به شرایط محلی، کیفیت مصالح و عوامل موثر بر هزینه تفاوت قابل ملاحظه ای دارند. بر اساس یافته ها، رویکرد ترکیبی «انسان-در-چهارچوب» می تواند دقت و ثبات برآورد هزینه را بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

برآورد هزینه ساخت ، خبرگان انسانی ، سامانه های آنلاین ، هوش مصنوعی مولد ، قابلیت اعتماد