تاثیر هوش مصنوعی بر حاکمیت شرکتی با تمرکز بر سه خلا حیاتی پاسخگویی و راهکارهای تقویت نظارت هیئت مدیره

هوش مصنوعی با ورود به فرآیندهای تصمیم گیری راهبردی، دقت، سرعت و کارایی را افزایش داده اما در عین حال نظام سنتی پاسخگویی در حاکمیت شرکتی را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. این مقاله با روش تحلیل انتقادی و با بهره گیری از یافته های پژوهش های معتبر در حوزه هوش مصنوعی و حاکمیت شرکتی، استدلال می کند که نظام حقوقی و اخلاقی موجود برای پاسخگویی به سه خلا ساختاری ناشی از تصمیم گیری الگوریتمی در سطح هیئت مدیره آماده نیست. پاسخگویی به عنوان رابطه ای میان عامل، هیئت مدیره، و مجمع عمومی سهامداران تعریف می شود که در آن عامل موظف به توجیه و تشریح رفتار خود است و مجمع اختیار پرسش، قضاوت، داوری عملکرد، تصمیم گیری درباره تداوم همکاری و اقدام قانونی در صورت لزوم را دارد. نخستین خلا، نبود قاعده روشن برای تعیین مسئول در هنگام بروز خطای سامانه های هوش مصنوعی است زیرا که مفهوم مسئولیت خود اصطلاحی بسته ای با مولفه های متعدد است که صرفا نسبت دادن آن نمی تواند مسائل اخلاقی را حل کند. این خلا در سطوح هوش افزایشی و هوش تقویتی به شدت خود را نشان می دهد. دومین خلا، فقدان سازوکاری برای نظارت بر خود هیئت مدیره در مقام ناظر بر سامانه های هوش مصنوعی بوده که از آن با عنوان معمای ناظر بر ناظر یاد می شود. سومین خلا، ناهمگونی بازه های زمانی تصمیم گیری میان هیئت مدیره و سامانه های هوش مصنوعی بوده که امکان نظارت موثر و پاسخگویی به موقع را از میان می برد. در پژوهش حاضر سه راهکار سیاستی پیشنهاد می گردد: قاعده تفویض ناپذیری مسئولیت نهایی انسانی، ایجاد کمیته تخصصی هوش مصنوعی در هیئت مدیره با اختیارات حسابرسی مستمر و بازتعریف وظیفه امانتداری به گونه ای که سواد الگوریتمی و نظارت بر چرخه حیات مدل های هوش مصنوعی بخشی از مسئولیت قانونی مدیران محسوب شود. این سه راهکار در چهارچوب چهار هدف پاسخگویی یعنی انطباق، گزارش، نظارت و اجرا تحلیل می شوند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حاکمیت شرکتی ، هیئت مدیره ، خلا پاسخگویی ، تصمیم گیری الگوریتمی