شاخصه های اخلاقی توسعه پایدار شهری از منظر زنان: رویکردی به شهر مطلوب اسلامی

توسعه پایدار شهری یکی از مهم ترین چالش های قرن ۲۱ است که فراتر از شاخص های کمی، نیازمند توجه عمیق به ابعاد اخلاقی و اجتماعی می باشد. زنان به عنوان نیمی از جمعیت شهرنشین و کاربران عمده فضاهای شهری، دارای دیدگاه ها، نیازها و تجربیات متمایزی هستند که در فرآیند برنامه ریزی شهری کم تر مورد توجه قرار گرفته اند. این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و طبقه بندی شاخصه های اخلاقی توسعه پایدار شهری از دیدگاه زنان و ارائه چارچوبی نوین مبتنی بر اصول شهر مطلوب اسلامی انجام شده است. روش شناسی پژوهش مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات است که طی آن ۳۳۲ مقاله علمی منتشر شده در پایگاه های معتبر بین المللی در بازه زمانی ۲۰۲۵ - ۲۰۱۵ به صورت دقیق بررسی و تحلیل شدند. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک ترکیب یافته های متقاطع استخراج و دسته بندی گردیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد شاخصه های اخلاقی کلیدی توسعه پایدار شهری از منظر زنان در چهار بعد اصلی قابل تبیین است: عدالت توزیعی و دسترسی برابر به خدمات و امکانات شهری؛ حق به شهر در استفاده و مشارکت همه شهروندان؛ امنیت انسانی و احساس ایمنی در فضاهای عمومی؛ احترام به تنوع فرهنگی، اجتماعی و جنسیتی در شهر و مسئولیت بین نسلی برای حفاظت از منابع و محیط زیست. تحلیل مقایسه ای نشان داد که اصول فقهی و اخلاقی اسلامی نظیر «عدم ایذاء»، مصلحت عمومی، رعایت حریم خصوصی و بهداشت محیطی، همسویی و تطابق قابل ملاحظه ای با شاخصه های اخلاقی مورد نظر زنان دارند. نتیجه گیری حاکی از آن است که تلفیق دیدگاه زنان با اصول اخلاقی شهر اسلامی می تواند چارچوب جامع و کارآمدی برای برنامه ریزی شهری پایدار و اخلاق محور ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار شهری ، شاخصه های اخلاقی ، دیدگاه زنان ، شهر مطلوب اسلامی ، عدالت فضایی