<span lang="FA">نقش <span lang="AR-SA">یعقوب ابن کلس <span lang="FA">در ارتقاء ساختار دیوان­سالاری فاطمیان مصر

یعقوب ابن کلس، نخستین وزیر رسمی خلافت فاطمی در مصر، نقش موثری در ارتقاء ساختار دیوان سالاری این حکومت ایفا کرد. وی با اتکا بر تجربه اداری خود در دستگاه اخشیدیان و با برخورداری از شناختی نظام مند نسبت به سازوکارهای حکمرانی، مجموعه ای از اصلاحات مالی، اداری و قضایی را طراحی و اجرا نمود که هدف آن، ارتقای کارآمدی دستگاه دولت فاطمیان، تمرکز قدرت اداری و ایجاد پویایی در فرآیندهای دیوانی بود. مسئله این پژوهش بررسی و تبیین نقش یعقوب ابن کلس در تحول و ارتقای ساختار دیوان سالاری دولت فاطمی است. این پژوهش با طرح پرسش، نقش یعقوب ابن کلس در ارتقای ساختار دیوان سالاری فاطمیان چه بود؟ و با تحلیل داده های برگرفته از منابع تاریخی، به واکاوی ابعاد مختلف اصلاحات او می پردازد. یافته­های پژوهش نشان می دهد که یعقوب ابن کلس، به­واسطه موقعیت ممتاز خود در دستگاه خلافت و با بهره گیری از رویکردی نظام مند و اصلاح گرایانه، دست به مجموعه ای از اقدامات بنیادین در حوزه های نظامی، قضایی و مالی زد؛ از جمله ایجاد توازن در ساختار نظامی از طریق به کارگیری نیروهای ترک و دیلم، تمرکز نظارت بر عزل و نصب های قضایی، و بازسازی نظام مالی از رهگذر تنظیم اسناد، سامان دهی حساب ها، پیگیری معوقات و اصلاح مبادلات رسمی بر مبنای دینار معزی. حاصل این اصلاحات، افزایش انسجام نهادی، ارتقای کارآمدی و پویایی ساختار دیوان سالاری فاطمیان بود؛ فرآیندی که می توان آن را نقطه عطفی در تحول نظام اداری دولت فاطمی در مصر ارزیابی کرد.

کلیدواژه ها:

مصر ، فاطمیان ، المعز ، العزیز ، دیوان­سالاری ، یعقوب ابن کلس