ارائه مدلی برای نقش بورس کالای ایران در ساماندهی بازرگانی خارجی با تاکید بر نقش مناطق آزاد و ویژه اقتصادی

هدف این پژوهش، ارائه مدلی یکپارچه برای تبیین نقش بورس کالای ایران در ساماندهی بازرگانی خارجی با تاکید بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی است. تحقیق با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی-کمی) انجام شد. در مرحله کیفی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ خبره از ذینفعان کلیدی (مدیران بورس کالا، بازرگانی خارجی و مناطق آزاد) گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شد. در مرحله کمی، با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های کیفی، داده ها گردآوری و با تلفیق مدل سازی معادلات ساختاری(SEM)  و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) تحلیل شدند. مدل نهایی در پنج بعد و دوازده مولفه طراحی و اعتبارسنجی گردید. نتایجAHP نشان داد مولفه های شفافیت اطلاعات (با وزن ۴۹/۰) و توسعه زیرساخت ها (با وزن ۲۳/۰) بالاترین اولویت را دارند. تحلیل ها نشان داد نقش بورس کالا در این مدل، عمدتا از طریق ایجاد بستری برای یکپارچه سازی و تسهیل تحقق الزامات کلیدی ایفا می شود. نتایج نشان می دهد تقویت نقش بورس کالا در ساماندهی بازرگانی خارجی از طریق هماهنگی هوشمند با مناطق آزاد، مستلزم تمرکز فوری بر شفاف سازی اطلاعات و توسعه زیرساخت های یکپارچه است. موفقیت این مدل وابسته به رفع چالش های نهادی (قانونی، گمرکی، هماهنگی بین دستگاهی) و بازتعریف نقش رینگ صادراتی بورس کالا به عنوان یک پلتفرم تسهیل گر است.

کلیدواژه ها:

بازرگانی خارجی ، بورس کالا ، روش آمیخته ، مناطق آزاد ، مناطق ویژه اقتصادی