تحلیل و شناسایی مدیریت راهبردی جاده های جنگلی حوزه های آبخیز شمال با استفاده از رویکردهای SWOT-AHP

مقدمه و هدف: در سال های اخیر توقف طرح های جنگلداری و خلاء مدیریتی حاصل باعث زوال جاده های جنگلی گردیده و این مسئله بیش از پیش توجه متخصصین را به اتخاذ رویکردی بهینه جهت جلوگیری از تشدید خسارات ناشی از اجرای قانون استراحت جنگل ها بر شبکه جاده های جنگلی به عنوان سرمایه ملی و زیرساخت حیاتی جنگل سوق داده است. این مطالعه با هدف اولویت بندی راهبرد ها از طریق ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها از نظر مدیریت جاده های جنگلی انجام شد.مواد و روش ها: در پژوهش حاضر، ابتدا مجموعه مناسبی از نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدید های مدیریت شبکه جاده های جنگلی از دیدگاه اقتصادی، فنی و اجتماعی با استفاده از تحقیقات کتابخانه ای، مطالعات گذشته و نظر متخصصین و کارشناسان شناسایی شد. برای ایجاد راهبرد در مدیریت راه های جنگلی، نخست عوامل منتسب به نقاط قوت، عوامل ضعف، عوامل منتسب به فرصت ها و عوامل تهدیدکننده و تعدادی معیار راهبردی به منظور رتبه بندی با استفاده از نظرات کارشناسان و تکمیل پرسشنامه تدوین شد. این پرسشنامه ها در مجموع توسط بیست نفر شامل دانشگاهیان و مهندسان جنگل با تجربه در مدیریت راه های جنگلی تکمیل شدند. از آنجایی که تحلیل SWOT یک روش تجزیه و تحلیل و تصمیم گیری کیفی است برای کمی کردن عوامل مورد استفاده و مدل سازی، معیارهای راهبردی با استفاده از رویکردهای باکلی و چانگ، که هر دو به طور گسترده در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مورد استفاده قرار می گیرند، پردازش گردید. معیار های راهبردی به همراه عوامل فرعی که برای تجزیه و تحلیل SWOT تهیه می شود، با انجام مقایسه زوجی و کمی کردن آنها با AHP مدل شد. نتایج: براساس نتایج به دست آمده وزن نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای مدیریت راهبردی جاده های جنگلی شمال کشور به ترتیب ۴۳/۳، ۲۸/۱، ۷۸/۳ و ۱۳/۱ می باشد. احیا کارکردهای جاده های جنگلی در عرصه های وسیع جنگل های شمال مهم ترین نقطه قوت، هزینه های بالای مرمت شبکه جاده های جنگلی و فقدان منابع مالی مهم ترین نقطه ضعف، حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل در برابر بلایا و تخلفات مهم ترین فرصت و خطرات برنامه ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه مهم ترین تهدیدی است که به واسطه مدیریت راهبردی جاده های جنگلی شمال ایجاد می شود. بهترین راهبرد برای مدیریت راهبردی جاده های جنگلی شمال کشور از نظر کارشناسان حفظ بخشی از شبکه، توسعه مسیرهای آفرود گردشگری و نظارتی و حفاظت و بهره برداری مستقل از جاده (پهپاد و بالگرد و سیستم های مخابراتی) است. در این پژوهش وزن عوامل خارجی (۴۶/۲) بیشتر از وزن عوامل داخلی (۳۶/۲) بود. نمرات نهایی بر روی محور وضعیت چهارگانه استراتژیک تحلیل SWOT کمتر از ۵/۲ است، لذا باید راهبرد تدافعی اتخاذ گردد. هدف از این راهبرد کم کردن نقاط ضعف و پرهیز از تهدیدات است. در واقع چنین سازمان هایی می کوشند برای حفظ بقای خود از فعالیت های خود بکاهند.نتیجه گیری: بر اساس یافته های تحقیق حاضر ایجاد دسترسی به عرصه مهم ترین نقطه قوت و نتیجه مطلوب مدیریت راهبردی شبکه جاده های جنگلی شمال کشور است که فرصت حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل را فراهم می سازد. اتخاذ استراتژی تدافعی و برطرف کردن نقاط ضعف با تامین منابع مالی برای احیا بخشی از شبکه جاده های جنگلی و اجرای رویکردهای دیگر و حذف تهدیدهایی چون برنامه ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه می توان به اهداف مدیریت راهبردی جاده های جنگلی شمال دست یافت. در پایان می توان اذعان داشت که SWOT-AHP ابزاری سودمند برای تصمیم گیری های منطقی با در نظر گرفتن تمام عواملی که بر آن تاثیر می گذارند، است.

کلیدواژه ها:

پرسشنامه ، قانون استراحت جنگل ، زوال روسازی جاده های جنگلی ، مدیریت راه های جنگلی ، مقایسات زوجی