پویایی خانواده در نوجوانان دارای سابقه رفتارهای خودآسیب رسان: یک مطالعه کیفی

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی پویایی خانواده در نوجوانان دارای سابقه رفتارهای خودآسیب رسان انجام شد. روش: روش پژوهشی کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی بود. جامعه هدف را نوجوانان دارای رفتار خودآسیب رسان شهر تهران در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند که به مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی مراجعه کرده بودند. به منظور اجرای این مطالعه، ۲۰ نفر از نوجوانان به روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شد. تحلیل داده ها با بهره گیری از روش تحلیل مضمون براون و کلارک (۲۰۰۶) انجام و مضامین استخراج شده در قالب مضامین اصلی و فرعی، سازمان دهی و خلاصه شدند. یافته ­ها: مصاحبه ها در سه سطح مفاهیم اولیه (۱۷۸ مفهوم)، مضامین فرعی و اصلی تلخیص شدند که به سه مضمون اصلی تقسیم گردیدند؛ مضمون اصلی اول (پویایی های مثبت خانواده) شامل ۱۳ مضمون فرعی، مضمون اصلی دوم (پویایی های منفی خانواده) شامل ۲۷ مضمون فرعی و همچنین مضمون اصلی سوم (نقش خانواده گسترده) شامل ۴ مضمون فرعی بود. نتیجه گیری: بر اساس یافته های پژوهش، در تجربه زیسته نوجوانان دارای رفتارهای خودآسیب رسان، پویایی های خانواده به صورت متنوع و گاه متضاد تجربه شده است. برخی از مشارکت کنندگان از وجود تعاملات حمایتی، ارتباطات عاطفی مطلوب و جنبه هایی از عملکرد مثبت خانواده سخن گفته اند، در حالی که برخی دیگر تعارض های خانوادگی، الگوهای ارتباطی ناکارآمد و تجارب منفی در خانواده را توصیف کرده اند. همچنین، در تجربه مشارکت کنندگان، خانواده گسترده نیز در برخی موارد به عنوان منبع حمایت و در برخی موارد به عنوان بخشی از پویایی های چالش برانگیز خانواده مطرح شده است. شایان ذکر است که مشاهده برخی پویایی های مثبت در خانواده ها به معنای نادیده گرفتن یا کم رنگ بودن رفتارهای خودآسیب رسان نیست و این پژوهش صرفا به توصیف پویایی های تجربه شده توسط مشارکت کنندگان پرداخته و درباره اثرگذاری یا رابطه علی این پویایی ها با رفتارهای خودآسیب رسان قضاوتی ارائه نمی کند.

کلیدواژه ها:

Self-Injury ، Family ، Adolescent ، خودآسیبی ، خانواده ، نوجوان