تحلیل موانع ساختاری توسعه خودروهای برقی در ایران با رویکرد حکمرانی یکپارچه

توسعه صنایع با فناوری بالا در ایران، به ویژه خودروهای برقی، با موانع نهادی، سیاستی و فنی-اقتصادی مواجه است که ریشه آن در ضعف حکمرانی یکپارچه نهفته است. این پژوهش با هدف شناسایی، اولویت بندی و تحلیل موانع ساختاری توسعه خودروهای برقی و استخراج الزامات حکمرانی یکپارچه، با رویکرد کمی و روش توصیفی-پیمایشی اجرا شده است. جامعه آماری شامل مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه خودرو، انرژی، زنجیره تامین و نهادهای سیاستگذار بود که ۶۷ نفر به روش غیرتصادفی هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته با ۹ متغیر مستقل و ۳۶ گویه بود که روایی آن با روش دلفی و شاخص های CVR و CVI تایید شد. تحلیل داده ها با مدل سازی رگرسیون چندمتغیره انجام شد. یافته ها موانع را در دو دسته کلان نشان داد: «چالش های نهادی» شامل (تفرق نهادی، سیاست گذاری های متناقض، شکاف زیرساختی و فقدان یکپارچگی در زنجیره ارزش) و «چالش های فنی-اقتصادی» شامل (ناترازی انرژی، ضعف فناوری های کلیدی، چالش تامین مالی و تله مونتاژ). نتایج آشکار کرد که بحران ناترازی انرژی و ضعف فناورانه شدیدترین اثر را دارند، اما ریشه اصلی در گسست های نهادی و حکمرانی پراکنده است؛ به گونه ای که تفرق نهادی و سیاست گذاری های متناقض بستر بحران های فنی-اقتصادی را فراهم کرده و صنعت خودرو را در «تله مونتاژ» گرفتار کرده است. پژوهش حاضر سه پیش نیاز اساسی برای حکمرانی یکپارچه صورت بندی می کند: متولی واحد هماهنگ کننده فرابخشی، راهبرد ملی یکپارچه بلندمدت، و گذار از مونتاژمحور به زنجیره ارزش یکپارچه. بازتعریف ساختار حکمرانی شرط لازم و مقدم بر هر برنامه ریزی فناورانه یا سرمایه گذاری صنعتی در این حوزه است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی یکپارچه ، صنایع با فناوری بالا ، خودروهای برقی ، سیاست گذاری فناوری