<span lang="FA">تغییرات تاریخی و پیش نگری شار تابشی و توازن انرژی سطح زمین در ایران

با توجه به نقش کلیدی تابش های فرودی موج کوتاه (rsds) و بلند (rlds) در بیلان انرژی سطحی و چرخه هیدرولوژی، این پژوهش با هدف بررسی واداشت تابشی در اقلیم خشک و نیمه خشک ایران انجام شد. این تحقیق بر اساس تحلیل داده های پروژه CMIP۶ انجام شد. به منظور کاهش عدم قطعیت های ساختاری، یک میانگین همادی چندمدلی (MMEM) از پنج مدل منتخب ایجاد شد. تغییرات تابشی در سه دوره آینده (نزدیک، میانی و دور) تا سال ۲۱۰۰ تحت دو سناریوی اجتماعی-اقتصادی SSP۲-۴.۵ و SSP۵-۸.۵ نسبت به دوره تاریخی (۲۰۱۴-۱۹۹۰) مورد بررسی قرار گرفت. سپس داده ها با استفاده از روش درون یابی دوخطی و محاسبه بی هنجاری تحلیل شدند. نتایج نشان داد که طی دوره تاریخی متغیرهای واداشت تابشی دارای گرادیان معکوس هستند. در دوره های آتی، rlds در هر دو سناریو روندی افزایشی دارد که ناشی از گرمایش تروپوسری و بازخورد بخار آب است؛ به طوری که در SSP۵-۸.۵ و در پایان قرن، نواحی ساحلی جنوب افزایش چشمگیر ۳۰ تا ۵۰ وات بر مترمربع را نشان داده است. در مقابل، rsds رفتاری عمدتا کاهشی یا نوسانی دارد. با این حال rsds در فلات مرکزی به دلیل خشکی ذاتی، بی هنجاری مثبت را نشان داده است. این نتایج نشان دهنده غلبه افزایش تابش موج بلند بر تغییرات تابش خورشیدی است. بر این اساس ناترازی تابشی منجر به مثبت شدن بیلان خالص انرژی و تشدید تبخیر-تعرق می شود که تهدیدی جدی برای منابع آب ایران محسوب می شود. همچنین نتایج نشان داد که نواحی پست ساحلی بیشترین حساسیت ترمودینامیکی و ارتفاعات زاگرس و البرز نقش تعدیل کننده دارند. یافته های این مطالعه، می تواند در تصمیم گیری های راهبردی جهت مکان یابی، توسعه و ارزیابی راندمان نیروگاه های خورشیدی و جهت اصلاح استانداردهای طراحی اقلیمی و مدیریت انرژی ساختمان ها به طور مستقیم مورد بهره برداری قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تابش موج کوتاه فرودی ، تابش موج بلند فرودی ، چند مدلی همادی ، پروژه CMIP۶ ، سناریوهای SSP