فرزندآوری در پرتو عقلانیت محصور؛ مطالعه ای داده بنیاد در شهر اصفهان

فرزندآوری یک رفتار زیستی و همزمان یک رفتار اجتماعی به شدت متاثر و منبعث از هنجارهای اجتماعی است. علاوه براین، رفتاری است در قلمرو خصوصی ترین تصمیمات زندگی شخصی زوجین که بار سنگینی از مسئولیت های بعدی زندگی را متوجه زوجین می نماید. از این رو، تصمیم مهمی مبتنی بر عقلانیت کران مند[۱] زوجین است. با توجه به کاهش باروری در جامعه ایران طی سال های اخیر، پژوهش حاضر به بررسی زمینه های اجتماعی و فرهنگی ترس از فرزندآوری در بین زوجین بی فرزند و تک فرزند پرداخته است. برای این منظور، با استفاده از رویکرد کیفی و روش شناسی نظریه زمینه ای با رهیافت نظام مند استراوس و کوربین و نمونه گیری نظری، ۳۰ مصاحبه عمیق شامل ۱۵ مصاحبه با یکی از زوجین بی فرزند که حداقل سه سال از ازدواج شان می گذرد و ۱۵ مصاحبه با یکی از زوجین تک فرزند که یک فرزند بالای پنج سال دارند و به طور ارادی تصمیم به بی فرزندی و تک فرزندی گرفته اند، انجام شد. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود و تحلیل داده ها به شیوه کد گذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفته است. مقوله هسته تحقیق «فرزندآوری به مثابه عقلانیت محصور» و پدیده مرکزی «تغییر ساختارهای ذهنی» است. نتایج نشان می دهند که ساختارهای ذهنی زوجین تغییر یافته است که در این میان عقل باوری و فردمحوری در مرکزیت هستند که این امر زمینه های انتخاب عقلانی بی‎فرزندی یا تک فرزندی را دامن زده است.

کلیدواژه ها:

زوجین بی فرزند ، زوجین تک فرزند ، شهر اصفهان ، عقلانیت محصور ، فرزندآوری