پویایی جمعیت ایران و استان های آن: تحلیل ممنتوم پایا و ناپایا در دوره ۱۳۹۵-۱۳۷۵

این پژوهش با هدف بررسی اثرات ممنتوم پایا و ناپایا بر پویایی جمعیت استان های ایران در فاصله زمانی ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵ انجام شده است. داده های مورد استفاده شامل سرشماری های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۵، برآوردهای باروری و مرگ ومیر، و روش پیش بینی نسلی-ترکیبی است. ممنتوم پایا بیانگر تاثیرات بلندمدت باروری بر ساختار سنی و انحراف بین توزیع سنی پایا و ایستا است، در حالی که ممنتوم ناپایا اثرات موقتی تغییرات اخیر باروری و انحراف توزیع سنی فعلی از حالت پایا را نشان می دهد. نتایج نشان می دهد ممنتوم کل کشور از حدود ۱.۷ در سال ۱۳۷۵ به ۱.۳ در سال ۱۳۹۵ کاهش یافته است. در سطح استانی، سیستان وبلوچستان بالاترین مقدار ممنتوم کل (۱.۹) و گیلان و تهران کمترین مقدار (۱) را داشته اند. کاهش ممنتوم کل در دو دهه اخیر، ناشی از افت ممنتوم پایا و انتقال بخشی از آن به ناپایا بوده است. خروج نسل های بیش زایی از سنین فرزندآوری اثر موقت ممنتوم ناپایا را کاهش داده و به افت ممنتوم کل منجر شده است. یافته ها نشان می دهد تجزیه ممنتوم به دو مولفه پایا و ناپایا، درک دقیق تری از پویایی جمعیت فراهم می کند و به فهم بهتر نقش ساختار سنی در روندهای جمعیتی کمک می نماید.

کلیدواژه ها:

ممنتوم جمعیت ، ممنتوم پایا ، ممنتوم ناپایا ، پویایی جمعیت استان ها ، داده های سرشماری