بررسی فرآیندهای تکتونیکی - فرسایشی موثر در شکل گیری پدیمنت های ارتفاعات شمالی زنجان

پدیمنت ها به عنوان سطوح فرسایشی کم شیب در پایه رشته کوه ها، شاخص های کلیدی برای درک تعامل بین فرآیندهای تکتونیکی و فرسایشی محسوب می شوند؛ با این حال، ماهیت شکل گیری آنها در مناطق با شرایط زمین ساختی و لیتولوژیکی متنوع همچنان چالش برانگیز است. این پژوهش با هدف بررسی نقش فرآیندهای تکتونیکی-فرسایشی در ژنز پدیمنت های ارتفاعات شمالی استان زنجان طراحی شده است. منطقه مورد مطالعه در شمال غرب ایران واقع شده است و به دلیل تنوع لیتولوژیکی، فعالیت های نئوتکتونیکی متفاوت و حضور گسل های فعال، زمینه مناسبی برای تحلیل این تعامل فراهم می کند. روش شناسی پژوهش ترکیبی از تحلیل های میدانی، پردازش مدل رقومی ارتفاع (DEM) با دقت بالا، تفسیر تصاویر ماهواره ای گوگل ارث و استفاده از مدل های نظری کینگ و شاهزیدی است. نیمرخ های ارتفاعی از ۳۰ موقعیت مختلف ترسیم و براساس شکل هندسی (محدب، مقعر، پلکانی) و رابطه آنها با ساختارهای تکتونیکی و لیتولوژی منطقه تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که در مناطق غرب و شمال غربی زنجان، فرسایش طولانی مدت در شرایط تکتونیکی پایدار منجر به تشکیل پدیمنت های پلکانی شده است؛ در حالی که در شرق و جنوب شرقی زنجان، فعالیت های تکتونیکی آرام همراه با فرسایش، پدیمنت های مقعر با شیب استدراجی را ایجاد کرده اند. همچنین، مقاومت نسبی توده های آندزیتی در برابر فرسایش نقش مهمی در ایجاد تغییرات شیب و شکل گیری پلکان های موضعی ایفا کرده است. این مطالعه با تاکید بر تعامل سه گانه فرسایش، تکتونیک و لیتولوژی، نه تنها به درک بهتر ژنز پدیمنت ها در شمال غرب ایران کمک می کند، اعتبار مدل شاهزیدی را در مقایسه با مدل کلاسیک کینگ در شرایط واقعی زمین شناسی تایید می کند.

کلیدواژه ها:

پدیمنت ، فرسایش ، مدل کینگ ، مدل شاهزیدی ، زنجان