مسئله انسان کامل به مثابه شرط امکان فهم: واکاوی کارکرد هرمنوتیکی انسان کامل در تفسیر انفسی سید حیدر آملی

تبیین جایگاه انسان کامل در اندیشه سید حیدر آملی، اغلب بر ابعاد هستی شناختی متمرکز بوده و کارکرد روش شناختی این مفهوم در فرآیند فهم متن، کمتر مورد واکاوی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی به این پرسش پاسخ می دهد که چگونه مفهوم انسان کامل در دستگاه فکری آملی، از یک موضوع شناخت به شرط امکان فهم در تفسیر انفسی قرآن تبدیل می شود. یافته ها نشان می دهد که آملی با پیوند میان مراتب وجودی مفسر و لایه های باطنی وحی، فهم را نه یک کنش زبانی صرف، بلکه واقعه ای وجودی می داند که برپایه تطابق تکوین و تدوین استوار است. در این بازخوانی، انسان کامل به مثابه یک کلید هرمنوتیکی و قرآن ناطق، یگانه مجرای عبور از لایه ظاهر و رسوخ به بطون متن است. نوآوری پژوهش در تبیین این نکته است که در هرمنوتیک ولایی آملی، جایگاه مفسر نه یک موقعیت استعلایی نسبت به متن، بلکه مرتبه ای است که در آن مفسر و قرآن در ساحت یگانگی حقیقت محمدی به اتحاد می رسند؛ به گونه ای که اعتبار تاویل، محصول همین پیوند وجودی و آینه گی مفسر نسبت به حقایق مستور در کلام الهی است که مانع از توقف در سطح الفاظ می گردد.

کلیدواژه ها:

سید حیدر آملی ، انسان کامل ، هرمنوتیک ، تاویل ، تفسیر انفسی