وجود ذهنی در حکمت صدرایی: اقوی یا اضعف؟ واکاوی مبانی و لوازم

تقسیم وجود به ذهنی و خارجی، از مباحث تقسیمی وجود است. وجود خارجی، وجودی است که ماهیت متحد با آن، همراه با آثار، و وجود ذهنی وجودی است که ماهیت همراه با آن، بدون آثار است. مسئله کنونی، بررسی قوت و ضعف وجود ذهنی در مقایسه با وجود خارجی است. باتوجه به اینکه تمام صورت های ذهنی مجردند، این گمان که وجود ذهنی اقوی از وجود خارجی است، قوت می گیرد. ازسویی، پیوند وجود ذهنی با حیثیت عدم ترتب آثار، گمان ضعف آن را تقویت می کند. نوشتار حاضر، در صدد است قوت و ضعف وجود ذهنی را نخست فارغ از اندیشه ملاصدرا، سپس برپایه آرای وی مورد بررسی قرار دهد. بدین منظور، با تحلیل حقیقت وجود ذهنی و خارجی و اقامه شواهدی چند، به بررسی این مسئله می پردازیم. در ادامه، به تحلیل دیدگاه صدرالمتالهین در این خصوص پرداخته، و دو طرح وی را در این مورد شرح و بسط می دهیم. بررسی دو طرح صدرایی نشان از آن دارد که وی در نهایت، به اقوی بودن وجود ذهنی گراییده است. تبیین چرایی ضعف وجود ذهنی در قیاس با وجود خارجی و نقد اقوائیت وجود ذهنی در حکمت صدرایی، دو مهمی است که این نوشتار بدان می پردازد.

کلیدواژه ها:

وجود خارجی ، وجود ذهنی ، ترتب آثار ، صدرالمتالهین