بازنمایی مفهوم شهادت در شعر قیصر امین پور با رویکرد نشانه شناسی فرهنگی: مطالعه موردی بر مجموعه تنفس صبح

شهادت به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در گفتمان انقلاب اسلامی و ادبیات دفاع مقدس، جایگاهی ویژه در ساختار فرهنگی و هویتی جامعه ایران دارد. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد نشانه شناسی فرهنگی، به بررسی نحوه بازنمایی این مفهوم در مجموعه شعر «تنفس صبح» اثر قیصر امین پور می پردازد. هدف اصلی پژوهش، تحلیل نشانه های زبانی، تصویری و بینامتنی مرتبط با شهادت و تبیین چگونگی معناپردازی آن ها در تعامل با رمزگان های فرهنگی، حافظه جمعی و گفتمان های غالب دوران جنگ تحمیلی ­است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل نشانه شناختی فرهنگی است که با تمرکز بر نمونه های شعری منتخب از مجموعه مذکور انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که امین پور با بهره گیری از نشانه هایی چون نور، خون، پرواز، گل، عاشورا و کربلا، به خلق نظامی معنایی دست زده است که در آن، شهادت به عنوان یک نشانه فرهنگی چندلایه، واجد معناهای دینی، ملی، انسانی و زیبایی شناختی است. این نشانه ها در بستر فرهنگی خاص دهه های نخست پس از انقلاب، به بازتولید و تثبیت گفتمان شهادت در حافظه فرهنگی مخاطب کمک کرده اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که شعر امین پور نه تنها بازتاب دهنده فرهنگ شهادت است، بلکه در فرایند بازنمایی، به بازآفرینی آن نیز می پردازد. این بازنمایی با فاصله گیری از زبان رسمی و تبلیغاتی و با تکیه بر زبان شاعرانه، استعاری و انسانی، تصویری ماندگار و تاثیرگذار از شهادت ارائه می دهد؛ تصویری که همزمان در سطوح ادبی، فرهنگی و اجتماعی قابل تحلیل و تامل­است.

کلیدواژه ها:

ادبیات دفاع مقدس ، تنفس صبح ، حافظه فرهنگی ، شهادت ، قیصر امین پور ، نشانه شناسی فرهنگی