تحلیل گفتمان مقاومت در رمان «الشوک و القرنفل» یحیی السنوار با تکیه بر رویکرد لاکلائو و موفه

نظریه تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه با تاکید بر ماهیت گفتمانی پدیده های اجتماعی، چهارچوبی نوین برای فهم جامعه ارائه داده است که امکان بازتعریف هویت و چشم انداز آینده جامعه را فراهم می آورد. این پژوهش با تکیه بر این نظریه و با توجه به ضرورت درک چگونگی شکل گیری و تثبیت روایت های هژمونیک در فضای گفتمانی جامعه فلسطین، با روش توصیفی-تحلیلی، رمان «الشوک و القرنفل» یحیی السنوار را بررسی کرده است. این پژوهش بر مفاهیم کلیدی همچون مفصل بندی، دال مرکزی، ضدیت، هژمونی، حاشیه رانی و برجسته سازی، اسطوره، قابلیت دسترسی و اعتبار استوارست. نتایج تحلیل، حاکی از آن است که السنوار با بهره گیری از اصل ضدیت و ساخت نظم گفتمانی متخاصم، نه تنها تاریخ سیاسی یک دوره را روایت می کند، بلکه از ساختار ادبی برای هویت بخشی و معنامندی به گفتمان ما (مقاومت) دربرابر غیر (یعنی صهیونیست) استفاده کرده است. هویت سوژه های فلسطینی در رمان، از طریق تقابل مطلق با غیر خارجی و تهدیدکننده یعنی صهیونیسم، با کاربست مفهوم منطق هم ارز قوام می یابند؛ درحالی که ساختار آگونیستی و تکثرگرای جامعه فلسطین از طریق منطق تفاوت، تبیین شده است. افزون بر این، رمان یادشده تنها یک روایت صرف نیست، بلکه به مثابه ابزار هژمونیک عمل می کند تا صهیونیست (یعنی گفتمان مسلط) را به حاشیه براند و گفتمان مقاومت را براساس اصول دینی، فرهنگی و تربیتی برجسته ساخته و آن را در جامعه فلسطین به عینیت تبدیل کند. گفتمان مقاومت اسلامی با قراردادن اسطوره حماس در موقعیت قابلیت دسترسی در بحران و تزریق اعتبار تاریخی-دینی به آن، تنها جایگزین واقعی و هژمونیک دربرابر گفتمان های شکست خورده (رویکرد مصالحه و مذاکره فتح) مطرح می کند.

کلیدواژه ها:

گفتمان ، مقاومت ، صهیونیست ، هژمونی ، تخاصم