تبیین مفهوم پیشرفت در چهارچوب نظریه تمدنی مقام معظم رهبری: خوانشی تحلیلی از بیانیه گام دوم

در قرن معاصر، گفتمان مسلط توسعه- با خاستگاه غربی- با بازتعریف پارادایم پیشرفت در چارچوب مدرنیته، آن را به شاخصی جهان شمول برای سنجش وضعیت کشورها تبدیل نموده است. این پارادایم با تقلیل فرآیند توسعه به الگوی خطی غربی سازی، ضمن نادیده انگاشتن مبانی تمدنی- فرهنگی جوامع غیرغربی، معیارهای توسعه را منحصرا در شاخص های کمی اقتصادی محدود ساخته است. چنین رویکردی نه تنها ابعاد هنجاری و عدالت بنیاد پیشرفت را مغفول می گذارد، بلکه با نفی تکثر الگوهای توسعه، نوعی امپریالیسم نظری را در عرصه مطالعات توسعه تثبیت نموده است. انقلاب اسلامی ایران با طرح گفتمان بدیل «پیشرفت اسلامی-ایرانی» و با شعار بنیادین استقلال تمدنی (نه شرقی، نه غربی)، مبانی معرفتی جدیدی در عرصه نظریه پردازی توسعه ارائه نموده است. این پژوهش با اتخاذ روش تحلیل مضمون و با تمرکز بر منظومه فکری مقام معظم رهبری، درصدد است مولفه های کلیدی الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی را در چارچوب نظریه تمدنی ایشان مورد واکاوی قرار دهد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که پیشرفت «صیرورت نیل به حیات طیبه» تعریف می شود که در چارچوب نظریه تمدنی، حرکتی پویا، چندبعدی و غایت گرا را ترسیم می نماید. تطبیق ابعاد چهارگانه (فکر، علم، زندگی، معنویت) با مولفه های هفت گانه بیانیه گام دوم و ابعاد پیشرفت در تحلیل مضمون بیانات مقام معظم رهبری در مورد پیشرفت نشان می دهد که؛ چارچوب کلی پیشرفت کشور برگرفته از معنویت، فکر و علم و پژوهش است که در عرصه های مختلف زندگی می بایست ظهور و بروز داشته باشد.

کلیدواژه ها:

الگوی پیشرفت اسلامی- ایرانی ، توسعه ، پیشرفت ، تحلیل مضمون ، بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی