تحلیل آیکونولوژیک قالیچه تصویری عصر قاجار محفوظ در موزه فرش تهران

این پژوهش به بررسی قالیچه ای تصویری از دوره قاجار، نگهداری شده در موزه فرش ایران، می پردازد که پیش تر به عنوان بازنمایی صحنه های زورخانه و حمام و مرتبط با شاهنامه تفسیر شده بود. با تحلیل نشانه های کلامی، ساختار روایی و مقایسه تصویری مشخص گردیده این قالیچه بازنمایی روایات اسکندرنامه نقالی است. بنابراین این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است: روایات اسکندرنامه نقالی در قالیچه تصویری موزه فرش ایران چگونه بازتاب یافته و چه معانی ایدئولوژیکی از مفهوم «شهریاری» را در فضای قاجاری باز تولید می کند؟ هدف پژوهش، تحلیل این قالیچه به منزله یک متن تصویری روایی و شناسایی سازوکارهای معنایی بازنمایی اسکندر در آن است. با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از روش سه سطحی پانوفسکی (توصیف پدیداری، تحلیل آیکونوگرافی و تفسیر آیکونولوژیک)، و با مقایسه متقابل با منابع چاپ سنگی و متون ادبی مرتبط، یافته ها نشان می دهد که این قالیچه نه تنها از تصاویر چاپ سنگی اسکندرنامه ۱۲۷۳–۱۲۷۴ الهام گرفته، بلکه روایتی انتخابی و نمادین از اسکندر را ارائه می کند که در آن شخصیت او به عنوان تجلی همزمان شهریاری مشروع، سلحشوری اسطوره ای و باروری جهان آفرین بازنمایی شده است. این ترکیب، بازتولیدی فرهنگی از مفهوم «شاه» در دوره قاجار محسوب می شود که در آن اقتدار سیاسی، نظامی و زایشی در قالب یک نماد واحد تلفیق شده است.

کلیدواژه ها:

قالیچه ی تصویری ، دوره قاجار ، اسکندرنامه نقالی ، آیکونولوژی ، شهریاری