خواجگان و نقش اجتماعی آنان در عهد قاجار

در دوره قاجار، بندگان شامل سه طیف خواجه، غلام و کنیز بودند که از آنان در انواع مشاغل خدماتی استفاده می شد. به غیر از خواجگان ایرانی که اکثرا مادرزادی و بعضا به عمد اخته شده بودند، عمده خواجگان حاضر در جامعه این دوره را سیاه پوستانی تشکیل می دادند که از آفریقا و از راه خلیج فارس وارد ایران شده بودند. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سوال است که خواجگان از چه نقش و جایگاه اجتماعی در دوره قاجار برخوردار بودند. یافته های پژوهش نشان می دهد که خواجگان به علت قیمت بالایی که داشتند بیشتر در خدمت طبقه فرادست جامعه همچون تجار و شاهزادگان و بیش از همه دربار بودند و در انواع مشاغل خانگی و غیرخانگی فعالیت داشتند. در این میان، خواجگان شاغل در دربار به دلیل نزدیکی به راس هرم قدرت، از جایگاه ویژه ای برخوردار بودند و برخی از آنان موفق شدند با جلب نظر شاه به مناصب بالا دست یافته و طبقه اجتماعی خود را تغییر دهند. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد آرشیوی با رویکرد تاریخ اجتماعی نگارش یافته است.

کلیدواژه ها:

خواجه سیاه ، خواجه سفید ، قاجار ، نقش اجتماعی