تحلیل تاثیرات گردشگری بر محیط زیست در بافت تاریخی: مطالعه فرا روش

افزایش فشارهای زیست محیطی و تهدیدات وارده به میراث فرهنگی در مناطق تاریخی، ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این مناطق را تحت تاثیر قرار داده و ارزیابی جامع این پیامدها را با چالش روبه رو کرده است. پیچیدگی ناشی از تعدد متغیرهای محلی و منطقه ای، شکل گیری چارچوب های تحلیلی یکپارچه و عملیاتی را دشوار کرده است. این پژوهش با هدف طراحی چارچوب روش شناختی نوین برای ارتقای دقت و کارایی ارزیابی اثرات زیست محیطی گردشگری در بافت های تاریخی، از طریق رویکرد فرا روش (Meta-Method) و با ترکیب روش های کیفی_کمی انجام شده است. داده ها از طریق مرور سیستماتیک ۲۸ مقاله منتخب از پایگاه های معتبری مانند Web of Science گردآوری شدند و با استفاده از نرم افزار MAXQDA در چارچوب کدگذاری موضوعی تحلیل کیفی گردیدند. فرآیند پژوهش شامل سه مرحله اصلی است. در ابتدا شناسایی ملاحظات روش شناختی در مطالعات پیشین، سپس، تحلیل انتقادی چالش های روش شناختی (ابزار گردآوری داده ها، نمونه گیری و تحلیل) و در انتها طراحی الگوی ترکیبی مبتنی بر ادغام داده های کمی (نظیر سهم عوامل تاثیرگذار) و کیفی (نظیر دیدگاه ذی نفعان محلی) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که در مطالعات پیشین، تمرکز غالب بر سنجش کمی متغیرهایی مانند مصرف منابع طبیعی توسط گردشگران (۵۶٪)، سیستم حمل ونقل (۶۸٪) و توسعه اقتصادی (۶۰٪) بوده است، در حالی که ابعاد اجتماعی_فرهنگی و نقش ذی نفعان محلی به صورت نظام مند مورد توجه قرار نگرفته است. نوآوری روش شناختی این پژوهش در تلفیق مرور سیستماتیک با تحلیل کیفی عمیق، استفاده از ابزارهای ترکیبی (پرسشنامه های ساختاریافته و مصاحبه های نیمه ساختاریافته) و ادغام دیدگاه های ذی نفعان محلی در فرآیند تحلیل نهفته است. این رویکرد امکان شناسایی همزمان الگوهای کلان را از طریق داده های کمی و لایه های پنهان تعارضات را از طریق داده های کیفی فراهم می کند که در مطالعات پیشین عمدتا به صورت مجزا بررسی شده اند. نتایج تاکید می کند که به کارگیری چارچوب های تطبیقی و روش شناسی ترکیبی در مطالعات آینده می تواند شکاف میان ارزیابی های کمی صرف و تحلیل های کیفی منفعل را پر کرده و به سیاست گذاری های پایدار در مدیریت گردشگری تاریخی منجر شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل کیفی-کمی ، مرور سیستماتیک ، ذی نفعان محلی ، روش شناسی ترکیبی ، گردشگری پایدار