شناسایی و تحلیل ترجیحات و نیازهای بانوان در برنامه ریزی پارک های شهری: طراحی شاخص تجربه محور عدالت جنسیتی (مطالعه موردی: پارک شهدای سنندج)

مشارکت زنان در فرآیند برنامه ریزی و مدیریت پارک های شهری در سال های اخیر به عنوان یکی از رویکردهای کلیدی برای ارتقای عدالت فضایی، افزایش کیفیت فضاهای عمومی و بهبود سطح زندگی شهری مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل موانع حضور زنان در پارک های شهری و ارائه راهکارهایی مشارکتی و مبتنی بر نیازهای واقعی آنان انجام گرفت. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی_کیفی) و با تمرکز بر پارک شهدا در شهر سنندج انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی زنان بالای ۲۰ سال بود و نمونه ای ۳۸۴ نفره به صورت تصادفی انتخاب گردید. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه، مصاحبه نیمه ساختاریافته، مشاهده میدانی و تحلیل مکانی بود و داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS، MAXQDA و ArcGIS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که برخی شاخص های کالبدی همچون دسترسی، کیفیت پوشش گیاهی و وجود پارکینگ از وضعیت نسبتا مطلوبی برخوردارند؛ در حالی که مولفه های مرتبط با امنیت، تنوع فعالیت ها، خدمات رفاهی، روشنایی، برنامه های فرهنگی و امکانات اجتماعی_اقتصادی در سطح نامطلوب قرار دارند. تحلیل کیفی نیز بیانگر آن بود که زنان بر ضرورت بهبود روشنایی، تقویت نظارت اجتماعی، گسترش خدمات رفاهی و طراحی فضاهای چندمنظوره تاکید دارند. نوآوری اصلی این پژوهش در تدوین شاخص تجربه محور عدالت جنسیتی (GEPI) نهفته است که با ترکیب نظام مند داده های کیفی و کمی، امکان سنجش همزمان زیرساخت های کالبدی و تجربه ادراکی_اجتماعی زنان را فراهم می کند. این شاخص در پنج بعد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطی طراحی شده و به عنوان ابزاری کاربردی برای برنامه ریزی فضاهای عمومی با هدف تسهیل حضور موثر و پایدار زنان قابل استفاده است. ادغام داده های کمی و کیفی و استفاده از تحلیل GIS، امکان ارائه راهکارهای عملیاتی چندسطحی را برای بهبود کیفیت پارک های شهری فراهم ساخت. یافته های این پژوهش می تواند الگویی برای برنامه ریزان شهری به منظور طراحی فضاهای عمومی پاسخگو به نیازهای جنسیتی در شهرهای ایران و منطقه باشد.

کلیدواژه ها:

پارک شهدای سنندج ، پارک های شهری ، ترجیحات بانوان ، عدالت جنسیتی ، فرایند مشارکتی ، شاخص تجربه محور