نقش سازوکارهای عدالت انتقالی در مقابله با زیست بوم زدایی: حمایت از جوامع آسیب دیده

زیست بوم زدایی در جوامع آسیب دیده، به نابودی اکوسیستم ها و درنهایت فروپاشی ساختارهای اجتماعی- فرهنگی می انجامد. این تخریب گسترده و نظام مند محیط زیست که مصداق مرگ اجتماعی است، با نابودی هم زمان منابع معیشتی و میراث فرهنگی جوامع آسیب دیده، نیازمند پاسخی جامع و چندبعدی در قالب سازوکارهای عدالت انتقالی است. خلا سازوکارهای موثر در مقابله با زیست بوم زدایی و جبران خسارات وارده به جوامع آسیب دیده، ناشی از ناکارآمدی نظام های حقوقی موجود (اعم از سنتی و مدرن) است که عمدتا برای دعاوی فردی طراحی شده اند؛ از این رو، بهره گیری از سازوکارهای نوین عدالت انتقالی با رویکرد جامع نگر، امکان جبران خسارات اجتماعی- فرهنگی را فراهم می آورد. این پژوهش، با طرح این پرسش اساسی که «چگونه سازوکار های عدالت انتقالی می توانند در مقابله با زیست بوم زدایی و احیای جوامع آسیب دیده موثر واقع شوند؟» به بررسی پنج سازوکار اصلی عدالت انتقالی - حقیقت یابی، عدالت، جبران خسارت، مصالحه و تضمین عدم تکرار- می پردازد. این سازوکارها در شناسایی، مستندسازی، پیگرد قانونی متخلفان، جبران خسارت قربانیان و اصلاح ساختارهای معیوب موثر واقع می شوند. روش شناسی این مطالعه مبتنی بر رویکرد توصیفی- تحلیلی است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که اجرای هماهنگ این سازوکار ها می تواند به تحول جوامع از وضعیت تحمل تخریب محیط زیست به سمت حفاظت فعال از اکوسیستم ها و احترام به حقوق زیست محیطی کمک کند.

کلیدواژه ها:

حفاظت از اکوسیستم ، زیست بوم زدایی ، سازوکارهای عدالت انتقالی ، عدالت زیست محیطی ، مرگ اجتماعی