بررسی فقهی بیع غرری با تاکید بر دیدگاه شیخ مرتضی انصاری در کتاب مکاسب و تحلیل کاربست های معاصر (مطالعه تطبیقی)

بیع غرری از مهم ترین مباحث فقه معاملات در نظام حقوق اسلامی محسوب می شود که همواره در میان فقهای امامیه و اهل سنت محل بحث و استناد بوده است. قاعده منع غرر به دلیل ارتباط مستقیم با امنیت اقتصادی، شفافیت قراردادی و جلوگیری از نزاع و اکل مال به باطل، جایگاهی بنیادین در ساختار فقه معاملات یافته است. شیخ مرتضی انصاری در کتاب مکاسب، با رویکردی اصولی و تحلیلی، مفهوم غرر، قلمرو آن و آثار فقهی مترتب بر معاملات غرری را مورد بررسی قرار داده و تلاش کرده است میان روایات، بنای عقلا و مقاصد شریعت جمع نماید. اهمیت این دیدگاه در عصر حاضر، به سبب ظهور قراردادهای نوین مالی، معاملات الکترونیکی، رمزارزها، ابزارهای مشتقه و قراردادهای هوشمند دوچندان شده است؛ زیرا بسیاری از این معاملات با درجاتی از ابهام، خطر، عدم تقارن اطلاعات و عدم قطعیت مواجه اند.پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، درصدد بررسی مبانی فقهی بیع غرری با تاکید بر دیدگاه شیخ مرتضی انصاری در کتاب مکاسب و تحلیل تطبیقی آن با دیدگاه فقهای امامیه، اهل سنت و حقوق مدنی ایران است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شیخ انصاری، اگرچه غرر را از موجبات بطلان عقد می داند، اما در تحلیل قلمرو غرر، به عنصر عرف و میزان تاثیر جهل در ایجاد خطر توجه ویژه ای دارد. همچنین بررسی تطبیقی نشان می دهد که بسیاری از معاملات جدید را نمی توان صرفا به دلیل وجود احتمال خطر، مشمول نهی غرری دانست؛ بلکه معیار اساسی، تحقق جهل موثر در عوضین و پیدایش مخاطره عقلایی در روابط معاملاتی است.نتایج پژوهش حاکی از آن است که ظرفیت نظریه شیخ انصاری در تحلیل معاملات نوین، به ویژه در حوزه تجارت الکترونیک، بازار سرمایه و دارایی های دیجیتال، همچنان قابل استفاده است و می تواند مبنایی برای بازخوانی قواعد سنتی فقه معاملات در مواجهه با تحولات اقتصادی معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

بیع غرری ، غرر ، شیخ مرتضی انصاری ، مکاسب ، فقه معاملات ، حقوق مدنی ، معاملات نوین