معیار تمایز دفاع از دعوای متقابل

یکی از دشواری های نظری و عملی در دادرسی های مدنی، تشخیص مواردی است که خوانده در دفاع از خود ملزم به دادخواهی متقابل است و نیز مواردی که می تواند بدون نیاز به طرح دعوا، به دفاع از خود بپردازد. ارائه معیاری روشن برای تشخیص این دو شیوه دفاع، از آن جهت ضروری است که دعوای متقابل با تقدیم دادخواست، پرداخت هزینه دادرسی و غیره اقامه می شود؛ در حالی که دفاع ماهوی بی نیاز از رعایت این الزامات است. قانون گذار در ماده ۱۸ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی، با بیان این عبارت که هر اظهاری مانند تهاتر، فسخ، صلح و غیره که دفاع محسوب می شود، دعوا نبوده و نیازمند دادخواهی نیست، موضوع را در هاله ای از ابهام قرار داده است. به همین دلیل دکترین کوشیده است که با ارائه معیارهایی چون «امکان رسیدگی متعارف»، «تاسیس موقعیت جدید»،«اعلامی یا اجرایی بودن دفاع» و «تعرض به موقعیت حقوقی مستقر»، ابهام قانون را برطرف کرده و معیاری روشن در اختیار رویه قضایی قرار دهد، اما به نظر می رسد در دستیابی به این هدف ناکام بوده و نتوانسته یاری گر رویه قضایی باشد. این نوشتار پس از نقد دیدگاه های یاد شده، نتیجه می گیرد که «تعرض مستقیم خوانده به ارکان دعوای خواهان» معیاری مناسب برای تشخیص موضوع و حل معضل است.

کلیدواژه ها:

دفاع ، دعوای متقابل ، معیار تمایز ، دادخواست ، هزینه دادرسی