مولفه های تربیتی قرآن بنیان در تکوین تمدن نوین اسلامی با تکیه بر هویت ایرانی-اسلامی

تمدن سازی فرآیندی عمیق و چندساحتی است که صرفا با پیشرفت های مادی محقق نمی شود، بلکه نیازمند تحولی زیرساختی در اندیشه، اخلاق و رفتار جامعه است. در این مسیر، تربیت به عنوان سنگ بنای شکل گیری انسان و جامعه، نقشی تعیین کننده در پی ریزی و تعالی تمدن ایفا می کند. قرآن کریم، در مقام برنامه جامع حیات بشری، با ارائه نظام تربیتی مبتنی بر آموزه های توحیدی، چارچوبی الهی و همه جانبه برای بنیان گذاری یک تمدن اصیل ترسیم می نماید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تفسیر موضوعی قرآن، به بررسی نقش این نظام تربیتی در فرایند شکل گیری تمدن نوین اسلامی، با تاکید بر قابلیت های هویت ترکیبی ایرانی-اسلامی به عنوان بستر تحقق، می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که در شرایط چالش برانگیز تمدنی جهان اسلام در عصر حاضر، اعم از عقب ماندگی درونی و هجوم فرهنگی تمدن سکولار، بازخوانی و بازگشت به الگوی تربیتی قرآن، راهبردی ضروری برای خروج از انحطاط و احیای تمدنی پویا و متمایز است. در این راستا، مولفه های تربیتی بنیادینی چون اخلاص (جهت دهنده حرکت)، شکرگزاری عملی (عامل حفظ و توسعه نعمت ها)، توبه اجتماعی (مکانیسم خوداصلاحی)، صبر استقامتی (عامل تاب آوری)، فضیلت گرایی (معیار و غایت کنش)، تبشیر و تنذیر (تنظیم گر انگیزه جمعی) و توجه به ارزش های دین محور (شالوده ساز هویت) استخراج و تحلیل شدند. کارکرد یکپارچه و شبکه ای این عناصر می تواند زمینه را برای ظهور تمدنی نوین اسلامی، مبتنی بر معنویت، عدالت، عقلانیت ارزش بنیاد و تعالی انسانی فراهم کند؛ تمدنی که با تکیه بر میراث غنی ایرانی-اسلامی، قابلیت عینیت یافتن به عنوان الگویی زنده و پیشرو در جهان معاصر را دارد.

کلیدواژه ها:

نظام تربیتی قرآن بنیان ، تمدن سازی اسلامی ، هویت ایرانی- اسلامی ، مولفه های اخلاق-تمدن ، تحول تمدنی