عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه ها؛ چارچوبی راهبردی برای رهبران آموزش عالی ایران

هدف: قرن بیست ویکم، به ویژه دو دهه اخیر، موسسات آموزش عالی را با تحولات بی سابقه ای در ابعاد جهانی، دیجیتالی و اجتماعی مواجه ساخته است. در این بستر پیچیده، واکاوی عواملی که از دیدگاه رهبران دانشگاهی، موفقیت دانشگاه ها را شکل می دهند، برای تدوین راهبردهای موثر ضروری است؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه ها از دیدگاه رهبران آموزش عالی ایران انجام شده است. روش شناسی: این پژوهش باهدف واکاوی عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه ها با رویکرد کیفی و به روش اکتشافی انجام شد. جامعه هدف شامل رهبران آموزش عالی بودند که به روش نمونه گیری هدفمند معیاری، ۲۱ نفر انتخاب و تا رسیدن به اشباع نظری مورد مصاحبه قرار گرفتند. تحلیل داده ها به روش تحلیل تماتیک در شش گام با رویکرد استقرایی انجام شد. برای اعتباربخشی یافته ها، از روش بررسی توسط مشارکت کنندگان در پژوهش و همتایان استفاده شد. یافته ها: درمجموع ۲۷۹ کد شناسایی شد. این کدها در قالب ۲۹ مضمون سازمان دهنده و ۸ مضمون فراگیر استخراج شد. هشت مضمون به عنوان عوامل کلیدی موفقیت دانشگاه ها شامل؛ مضامین پویایی و پیچیدگی محیطی، رهبری استراتژیک و چابک، رهبری تحول آفرین، کیفیت، فناوری و تحول دیجیتال، مدیریت مالی و منابع پایدار، ارتباطات و تعاملات بین المللی و مهارت های کلیدی، بوده است. یافته ها نشان داد که این عوامل به صورت مجزا عمل نمی کنند، بلکه یک اکوسیستم به هم پیوسته را شکل می دهند. یکی از دستاوردهای اصلی پژوهش، بازتعریف مفهوم «عوامل موفقیت» از شرایطی ایستا به «محرک های راهبردی» پویا، اثرگذار و درهم تنیده است که توسط رهبران دانشگاهی عملیاتی می شوند. نتیجه گیری: بر این اساس موفقیت دانشگاه ها فرآیندی پویا و مستمر است که از طریق فعال سازی هوشمندانه این هشت محرک راهبردی، متناسب با بافت نهادی هر دانشگاه، محقق می شود. چارچوب ارائه شده می تواند به عنوان ابزاری تحلیلی، رهبران دانشگاهی را در تشخیص این محرک ها و تدوین راهبردهای بومی و بافت مند یاری رساند.

کلیدواژه ها:

critical success factors ، university administrators ، higher education leaders ، strategic drivers ، thematic analysis ، عوامل کلیدی موفقیت ، مدیران دانشگاهی ، رهبران آموزش عالی ، محرک های راهبردی ، تحلیل تماتیک.