مدل‎سازی تاثیر فاصله ژئوپلیتیکی بر تحرک دانشجویان بین الملل

هدف: فاصله ژئوپلیتیکی به‎معنای وجود فواصل جغرافیایی و سیاسی بین کشورهاست. مطالعات پیشین نشان داده‎اند که افزایش فاصله ژئوپلیتیکی موجب کاهش تحرک دانشجویان بین‎الملل بین برخی کشورها شده است. بااین حال، رابطه بین فاصله ژئوپلیتیکی و تحرک دانشجویان بین الملل در مقیاس جهانی نامشخص است. ازاین رو، هدف مطالعه حاضر مدل‎سازی تاثیر فاصله ژئوپلیتیکی بر تحرک دانشجویان بین‎الملل با استفاده از مدل صفر انباشته است. روش: این مطالعه مبتنی بر تحلیل داده های پانل با استفاده از رویکرد کمی (مدل صفر انباشته) است. جامعه آماری موردمطالعه، ۱۹۳ کشور مستقل را طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ پوشش می دهد. فاصله ژئوپلیتیکی بین کشورها با تکیه بر ۵ شاخص سنجیده شد که عبارت اند از: فاصله جغرافیایی بین پایتخت مبدا و مقصد، استقرار مبدا و مقصد در منطقه جغرافیایی یکسان، تضاد نظامی بین مبدا و مقصد، تحریم مسافرتی مبدا توسط مقصد و عضویت مبدا و مقصد در گروه‎بندی‎های مهم جهانی. داده های شاخص های مذکور از پایگاه های داده بین المللی (شامل یونسکو، سازمان ملل، بانک جهانی و غیره) گردآوری و با استفاده از نرم افزار R تجزیه و تحلیل شد.        یافته ها: نتایج مدل صفر انباشته نشان داد که با افزایش فاصله جغرافیایی بین مبدا و مقصد، تحرک دانشجویان به طور معناداری کاهش می‎یابد. حال آنکه استقرار مبدا و مقصد در یک منطقه تحرک دانشجویان را به طور معناداری افزایش می‎دهد. وقوع تضادهای خشونت آمیز (تضادهای نظامی) و غیرخشونت‎آمیز (تحریم‎ها) بین مبدا و مقصد سبب کاهش معنادار تحرک دانشجویان می‎شود. اما اگر مبدا و مقصد هم زمان عضو گروه‎بندی‎های مهم جهانی (شامل گروه هفت، گروه بیست، اتحادیه اروپا، سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، همکاری اقتصادی آسیا - پاسیفیک و سازمان کشورهای صادرکننده نفت) باشند تحرک دانشجو بین آن‎ها به‎طور معناداری افزایش می‎یابد . نتیجه‎گیری: نتایج این مطالعه در راستای مدل کشش - رانش و دیدگاه شبکه به سازمان‎های بین‎دولتی تایید می‎کند که وجود فاصله ژئوپلیتیکی بین مبدا و مقصد مانع تحرک دانشجویان بین الملل است. ازاین‎رو، اعطای ویزای چند بار ورود یا ویزای ویژه دانشجویان با هدف تسهیل تحرک دانشجویان بین کشورهای متخاصم و طراحی پلتفرم های آنلاین برای برگزاری دوره های تحصیلی مشترک به‎منظور کاهش اثر فاصله ژئوپلیتیکی بر تحرک دانشجویان پیشنهاد می‎شود.

کلیدواژه ها:

international student mobility ، geopolitical distance ، push-pull model ، network perspective ، zero-inflated model ، تحرک دانشجویان بین‎الملل ، فاصله ژئوپلیتیکی ، مدل کشش - رانش ، دیدگاه شبکه ، مدل صفر انباشته