طراحی مدل بالندگی سازمانی در دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

هدف: در شرایطی که دانشگاه ها فراتر از نقش آموزشی و پژوهشی، مسئولیت تربیت همه جانبه سرمایه انسانی جامعه را بر عهده دارند، توجه به مدل­های نوین بالندگی سازمانی با رویکردهای جدید، مانند سرمایه معنوی که ابعاد انسانی، ارزش­مدار و اخلاقی را در کنار کارکردهای ساختاری موردتوجه قرار می­دهند، ضرورتی اساسی در آموزش عالی است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، طراحی و اعتبارسنجی مدل بالندگی سازمانی با رویکرد سرمایه معنوی و آزمون اعتبار مدل پیشنهادی، با تمرکز بر دانشگاه آزاد اسلامی مشهد است. روش: این پژوهش از نظر هدف، توسعه ای - کاربردی و از بعد روش، آمیخته اکتشافی است. در بخش کیفی، مشارکت­کنندگان، خبرگان مدیریت در دانشگاه های دولتی و آزاد بودند که ۱۴ نفر از آنان به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته تا رسیدن به اشباع نظری به پرسش­های مصاحبه پاسخ دادند. اشباع نظری در مصاحبه دوازدهم حاصل شد، اما به منظور اطمینان از کفایت داده­ها، دو مصاحبه دیگر نیز انجام گرفت که کد جدیدی به چارچوب مفهومی قبل اضافه نکرد و اشباع تائید شد. در بخش کمی، جامعه آماری، شامل مدیران و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، به تعداد ۱۶۹۷ بود که با استفاده از فرمول کوکران، ۳۲۴ نفر از آنان به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای با تخصیص متناسب انتخاب شدند. در مرحله کیفی، اعتبار داده ها، با استفاده از معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا و شاخص های روایی محتوا (CVR و CVI) ارزیابی شد و برای بررسی پایایی، از روش باز آزمون استفاده گردید. در بخش کمی، روایی پرسشنامه تدوین شده، بر اساس یافته­های کیفی، با اخذ نظرات از خبرگان و استفاده از روایی صوری و محتوایی سنجش شد و پایایی با بهره­گیری از ضریب آلفای کرونباخ (۹۶%) تائید گردید. داده های کیفی، با نرم افزار MAXQDA و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند و اعتبارسنجی مدل، با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و نرم افزار AMOS انجام گرفت.  یافته­ ها: یافته های بخش کیفی، منجر به طراحی مدلی با شش بعد، شامل رهبری معنویت محور، اخلاق گرایی ارزش آفرین، فرهنگ سازمانی معنویت گرا، شفافیت سازمانی، یادگیری و بینش معنوی و شکوفایی سرمایه انسانی شد که درمجموع، از ۲۶ مولفه و ۹۸ شاخص به دست آمد. نتایج بخش کمی نیز نشان داد که مدل پیشنهادی از اعتبار قابل قبول برخوردار است. نتیجه ­گیری: بالندگی سازمانی، تنها از مسیر بهبود ساختارها و فرایندهای رسمی حاصل نمی شود، بلکه مستلزم توجه به سرمایه معنوی در جهت رسیدن به رهبری معنویت­محور و شکوفایی سرمایه انسانی است و مدل ارائه شده می تواند، به عنوان چارچوبی نوین، برای مدیران و سیاست گذاران آموزش عالی مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

spirituality-oriented leadership ، human capital flourishing ، organizational culture ، higher education ، رهبری معنویت محور ، شکوفایی سرمایه انسانی ، فرهنگ سازمانی ، آموزش عالی