بررسی آلودگی فلزات سنگین در کرم خاکی (Eisenia fetida) و خاک اطراف کارخانه سیمان آبیک استان البرز

آلودگی خاک به فلزات یکی از مشکلات مهم و اساسی در اکوسیستم های خشکی به خصوص در داخل و نواحی اطراف صنعتی است که به طریق مختلف می­تواند سلامت انسان را تهدید کند. بر این اساس در مطالعه حاضر به بررسی تجمع زیستی آلودگی فلزات سنگین در کرم خاکیEisenia fetida  در خاکهای اطراف کارخانه سیمان آبیک استان البرز پرداخته شد. به این منظور تعداد ۶۰ نمونه خاک از عمق ۲۰-۰ سانتی متری در فواصل ۵۰۰، ۱۰۰۰ و۲۰۰۰ و در جهت های شمال، جنوب، شرق و غرب برداشت شد. همچنین نمونه ­های کرم خاکی به صورت تصادفی در جهت های مختلف از این فواصل برداشت شد. به منظور سنجش فلزات سنگین در خاک و کرم خاکی روش هضم­ تر به کار گرفته شد و به کمک دستگاه جذب اتمی غلظت فلزات سنگین Zn، Cu، Pb، Cr، Ni سنجش شدند. برای بررسی اثر فاصله و جهت از روش­های آماریOne-way ANOVA  و کروسکال والیس استفاده شد. همچنین برای ارزیابی توانایی کرم خاکی به عنوان شاخص زیستی از شاخص فاکتور تجمع زیستی (BAF) استفاده شد. بر اساس این پژوهش میانگین غلظت فلزات سنگین خاک در اطراف زمین های کارخانه سیمان آبیک برای  Zn، Cu، Pb، Cr، Ni به ترتیب ۲۲/۲۰، ۱۰/۱۹، ۶/۳۴، ۷/۶۳ و۱۳۵/۷۵ (میلی گرم بر کیلوگرم) و همچنین میانگین غلظت فلزات سنگین کرم خاکی در این منطقه برای فلزات Cr, Pb, Cu, Zn و Ni به ترتیب ۵۷/۵۱، ۹/۶۶، ۵/۱۸، ۵/۴۵ و ۱۰۶/۱۷ (میلی گرم بر کیلوگرم) به دست آمد و نتایج نشان داد که اثر فاصله تنها در مورد فلز نیکل معنی دار است (۰/۰۵(p< و اثر جهت برای همه فلزات سنگین به جز روی (۰/۰۵(p> معنی دار بود (۰/۰۵ (p< . همچنین روند کاهشی غلظت فلزات سنگین Zn، Cu و Pb با افزایش فاصله از کارخانه سیمان دیده شد که نشان دهنده تاثیر کارخانه سیمان آبیک بر آلودگی فلزات سنگین در خاک کشاورزی اراضی اطراف آن است. بیشترین میزان شاخص تجمع زیستی (BAF) برای عنصر روی و بیشتر از ۱ محاسبه شد که نشان دهنده تجمع زیستی روی در کرم خاکی است و می­توان نتیجه گرفت که کرم خاکی گونه شاخص زیستی مناسبی برای پایش آلودگی خاک به فلزات سنگین به ویژه روی است.

کلیدواژه ها:

Bioaccumulation ، Earthworm ، Ecological index ، Heavy metals ، Abik cement plant ، تجمع زیستی ، کرم خاکی ، شاخص های اکولوژیکی ، فلزات سنگین ، کارخانه سیمان آبیک