برآورد تقاضای مواد غذایی خانوارهای روستایی در ایران در چارچوب مدل QUAID: شواهدی برای طراحی سیاست ها

امنیت غذایی به عنوان یکی از مهم ترین ارکان توسعه پایدار و رفاه اجتماعی، به ویژه در جوامع روستایی، همواره تحت تاثیر تغییرات قیمتی و نوسانات درآمدی قرار دارد. در ایران، فشارهای تورمی سال های اخیر و کاهش قدرت خرید خانوارها، ضرورت تحلیل علمی الگوی تقاضای مواد غذایی و ارزیابی پیامدهای سیاست های حمایتی را بیش از پیش آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل سیاستی تقاضای مواد غذایی در مناطق روستایی ایران انجام شد. داده های مورد استفاده از پیمایش هزینه و درآمد خانوار سال ۱۴۰۲ استخراج گردید و برای برآورد الگوهای مصرفی، سیستم تقاضای QUAIDS با اعمال محدودیت های نظری و در نظر گرفتن متغیرهای جمعیت شناختی به کار گرفته شد. هشت گروه اصلی غذایی شامل غلات، پروتئین ها، لبنیات، روغن ها و چربی ها، میوه و خشکبار، سبزیجات و حبوبات، قند و شیرینی، و ادویه و نوشیدنی ها مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که غلات و پروتئین ها در مناطق روستایی ایران ماهیت ضروری دارند و کشش های درآمدی و قیمتی آن ها پایین است، در حالی که گروه هایی مانند سبزیجات و حبوبات بیشتر به عنوان کالاهای لوکس عمل می کنند. بررسی کشش های قیمتی متقاطع بیانگر وجود روابط جانشینی و مکملی بین گروه های غذایی بود که در طراحی سیاست های قیمتی و مالیاتی اهمیت دارد. همچنین، متغیرهای جمعیت شناختی از جمله اندازه خانوار، تحصیلات و سن، تاثیر معناداری بر الگوی مصرف داشتند. یافته های پژوهش علاوه بر تایید نتایج مطالعات مشابه داخلی و بین المللی، با ارائه شواهدی جدید در زمینه حساسیت تقاضای مواد غذایی به تغییرات درآمدی و قیمتی در ایران، بر ضرورت تدوین سیاست های چندبعدی در حوزه امنیت غذایی تاکید دارد. بر این اساس، بازنگری در یارانه های غذایی، طراحی حمایت های هدفمند برای کالاهای پرکشش، ارتقای آگاهی تغذیه ای، و توجه به ناهمگنی جمعیتی می تواند به بهبود رفاه و امنیت غذایی خانوارهای روستایی کشور کمک کند.

کلیدواژه ها:

امنیت غذایی ، تقاضای مواد غذایی ، کشش قیمتی و درآمدی ، مدل QUAIDS ، مناطق روستایی