تدوین الگوی کشت محصولات عمده کشاورزی دشت جیرفت براساس ردپای آب و ارزیابی چرخه حیات LCA

هدف این مطالعه، بررسی اثرات زیست محیطی و مصرف آب در هشت محصول عمده کشاورزی جیرفت با استفاده از روش ارزیابی چرخه حیات (LCA) و تحلیل ردپای آب می­باشد. برای این منظور، داده های مصرف نهاده ها شامل کودهای شیمیایی، سموم دفع آفات، سوخت و انرژی، و عملکرد محصول جمع آوری و اثرات زیست محیطی در سه دسته سلامت انسان، بوم نظام و تخلیه منابع بررسی شد. برای انجام کار، ابتدا ردپای آب آبی، سبز و خاکستری محصولات محاسبه شد و سپس برای ارزیابی پایداری زیست محیطی سیستم­های کشت و تولید محصول، از شاخص ارزیابی چرخه حیات (LCA) برپایه استاندارد ISO ۱۴۰۴۰ استفاده گردید. نتایج تحلیلLCA  بیانگر آن بود که محصولات دانه ای و روغنی از جمله کلزا (Brassica napus)، گندم (Triticum aestivum)، جو (Hordeum vulgare) و ذرت (Zea mayes) در مقایسه با سایر محصولات بررسی شده، فشار زیست محیطی بیشتری بر منابع طبیعی وارد می کنند. به طور مشخص، کلزا با Pt ۱۹/۸۶ به عنوان پراثرترین محصول از نظر پیامدهای زیست محیطی شناسایی شد، درحالی که خیار و پیاز با مقادیر Pt ۰۹/۴ و Pt ۶۵/۵ در پایین ترین سطح اثرات زیست محیطی قرار گرفتند. در دسته سلامت انسان، کلزا با Pt ۶۵٫۲۳ بیشترین آسیب را ایجاد کرد، درحالی که سبزیجات و گیاهان غده ای اثرات بسیار پایین تری داشتند. در زمینه بوم نظام، کلزا با Pt ۲۰٫۲۵ بالاترین اثر منفی و جو با Pt ۳۳/۰ پایین ترین اثر را داشت. در تخلیه منابع، گندم با Pt ۰٫۲۸۹ بیشترین سهم را داشت و کلزا با Pt ۰٫۱۷۶ در رتبه بعدی قرار گرفت. تحلیل ردپای آب نشان داد که غلات بیشترین مصرف آب آبی و خاکستری را دارند، به طوری که ردپای آب کل جو و گندم به ترتیب ۱۹/۲۵۰۸ و ۵۷/۲۱۶۴ مترمکعب بر تن بود، درحالی که سبزیجات و گیاهان غده ای مانند سیب زمینی (Solanum tuberosum) با ۴۱/۱۸۲ مترمکعب بر تن کمترین ردپای آب را داشتند. نتایج LCA و ردپای آب به طور همسو نشان دادند که محصولات پرنهاده و پرمصرف مانند کلزا و غلات فشار بالایی بر منابع آب و محیط زیست وارد می کنند، درحالی که سبزیجات و گیاهان غده ای کم اثر هستند.

کلیدواژه ها:

الگوی کشت پایدار ، پایداری زیست محیطی ، تخلیه منابع ، سلامت بوم نظام ، مدیریت منابع آب