بررسی روند خشکسالی هیدرولوژیکی با استفاده از مدل SWAT (مطالعه موردی: حوضه آبریز قطورچای)

تغییر اقلیم و افزایش مدت خشکسالی ها سبب افزایش سطح اراضی بایر و کاهش پوشش گیاهی می گردد، بنابراین احتمال وقوع رخدادهای سیلابی و خسارت های جانی و مالی افزایش می یابد. در این تحقیق عملکرد هیدرولوژیکی حوضه آبریز قطورچای با داده های ۹ ایستگاه باران سنجی و یک ایستگاه سینوپتیک (Synoptic station) دوره ۲۹ ساله (۱۹۸۷-۲۰۱۸)جهت تحلیل پدیده خشکسالی هیدرولیکی از مدل آب و خاک SWAT (Soil and Water Assessment Tool) استفاده شده است. پارامترهای حساس مدل به کمک الگوریتم SUFI۲ (Sequential Uncertainty Fitting) در نرم افزار SWAT CUP در ۷ ایستگاه هیدرومتری مشخص گردید. نتایج نشان داد مقادیر ضریب کارایی نش ساتکلیف (Nash-Sutcliffe model efficiency coefficient) در دوره های واسنجی در محدوده ۸۵/۰-۶۴/۰ و اعتبارسنجی ۷/۰-۵۰/۰در ایستگاه های هیدرومتری متغییر بوده و بیانگر کارایی خوب مدل SWAT می باشد سپس شاخص خشکسالی هیدرولیکی SDI (Standardized Precipitation Index) درکل زیرحوضه ها (۸ زیرحوضه فاقد ایستگاه هیدرومتری و ۷ زیرحوضه دارای داده های مشاهده ای) و شاخص خشکسالی هواشناسی SPI (Standardized Precipitation Index) نیز در زیرحوضه ها تعیین گردید. نتایج بررسی شاخص ها نشان داد که در زیرحوضه های آبریز بالادست همسویی شاخص های SPI و SDI (در زیرحوضه های ۳، ۱۴، ۱۵، ۷، ۸) مشاهده گردید و در دیگر زیرحوضه ها همسویی کمتری بین شاخص ها وجود داشته که ناشی از برداشت آب سطحی در طول مسیر تا نقطه خروجی و تغییر کاربری اراضی بوده است. بنابراین در صورت فقدان داده ها برای محاسبه شاخص های خشکسالی میتوان از مدلSWAT  پیش بینی ها و خلاء آماری را شبیه سازی نموده و برای ارزیابی علل تغییرات کاربری اراضی از مقایسه دو شاخص استفاده نمود.

کلیدواژه ها:

حوضه آبریز قطورچای ، SWAT ، الگوریتم SUFI۲ ، تحلیل عدم قطعیت ، شاخص خشکسالی SPI و SDI