ارزیابی مولفه های تنوع زیستی و الگوهای هم باشی گونه های گیاهی در مراتع قرق و تحت چرا با استفاده از بسته tabula در محیط R (مطالعه موردی: شهرستان زیرکوه، خراسان جنوبی)

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارایی بسته نرم افزاری tabula در محیط R برای مطالعات جامعه شناسی گیاهی و سنجش تاثیر قرق بلندمدت بر مولفه های تنوع زیستی مراتع شهرستان زیرکوه، خراسان جنوبی انجام شد. نمونه برداری در دو منطقه تحت چرا و قرق (حداقل ۳۰ سال) با استقرار ۶۰ پلات ۴ مترمربعی به روش تصادفی-سیستماتیک در امتداد ترانسکت انجام گرفت. شاخص های تنوع آلفا، بتا و ضرایب تشابه با استفاده از بسته tabula محاسبه شدند. نتایج نشان داد علیرغم تراکم پایه بیشتر در منطقه تحت چرا (۲۹۶۰ پایه)، این منطقه از غنای گونه ای بالاتری (۲۵ گونه) نسبت به منطقه قرق (۲۲ گونه) برخوردار بود. شاخص های تنوع شانون-وینر (۲۶/۱ در مقابل ۹۰/۰)، بریلوئین (۲۵/۱ در مقابل ۸۹/۰) و مک اینتاش (۳۸/۰ در مقابل ۲۱/۰) مقادیر بالاتری را در منطقه تحت چرا نشان دادند (۰۱/۰ >P). برآوردگر چائو ۱ در منطقه تحت چرا (۹۸/۷۴) به مراتب بیشتر از منطقه قرق (۰۹/۳۴) بود که حاکی از پتانسیل بالاتر گونه های مشاهده نشده است. در مقابل، شاخص های غالبیت سیمپسون (۳۹/۰ در مقابل ۶۳/۰) و برگر-پارکر (۵۴/۰ در مقابل ۷۸/۰) بیانگر غالبیت بالاتر در منطقه قرق بودند. تحلیل های بازنمونه گیری، پایداری برآوردها را تایید و اریبی مثبت را در هر دو منطقه نشان دادند. شاخص کدی با مقدار ۵/۱۰، نرخ بالای جایگزینی گونه ها را در طول گرادیان چرا آشکار ساخت. گونه جوموشی (Bromus tectorum) فراوان ترین گونه در هر دو منطقه بود، در حالی که چمن پیازدار (Poa bulbosa) وابستگی شدیدی به حضور دام نشان داد و فراوانی آن در شرایط قرق به شدت کاهش یافت. بسته tabula کارایی بالایی در محاسبه دقیق شاخص های تنوع، برآورد اریبی و خطا با روش های بازنمونه گیری، و مصورسازی الگوهای هم باشی و فراوانی گونه ها داشت. این پژوهش نشان داد قرق بلندمدت لزوما به افزایش تنوع گونه ای منجر نمی شود و طراحی برنامه های مدیریتی نیازمند رویکردی انعطاف پذیر و مبتنی بر شرایط بوم شناختی منطقه است.

کلیدواژه ها:

تنوع زیستی ، قرق ، محیط R ، مراتع خشک ، tabula