روش نوآورانه برای اندازه گیری شاخص عدالت اقتصادی-اسلامی در استان های ایران

هدف: عدالت اقتصادی یکی از مهم ترین ارکان توسعه و از اصول بنیادین اقتصاد اسلامی است. با وجود اهمیت این مفهوم، شاخص جامعی که ابعاد مختلف عدالت اقتصادی را از منظر اقتصاد اسلامی به صورت هم زمان اندازه گیری کند کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش طراحی و اندازه گیری یک شاخص ترکیبی عدالت اقتصادی-اسلامی در استان های ایران طی دوره ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۷ است.روش: این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد طراحی شاخص ترکیبی انجام شده است. بر اساس مبانی نظری اقتصاد اسلامی و با استفاده از معیارهای استخراج شده از مطالعات پیشین، شاخص عدالت اقتصادی-اسلامی در پنج بعد شامل عدالت درون نسلی، عدالت بین نسلی، سهم بری متناسب عوامل تولید، کارایی فنی و کارایی تخصیصی طراحی شد. پس از محاسبه شاخص های مربوطه، داده ها نرمال سازی و هم جهت سازی شده و میانگین آن ها به عنوان شاخص نهایی عدالت اقتصادی-اسلامی محاسبه گردید. مقدار شاخص بین صفر و یک قرار دارد و مقادیر کمتر بیانگر وضعیت عادلانه تر است.یافته ها: نتایج نشان داد حدود ۷۰ درصد مقادیر شاخص در استان ها کمتر از ۰.۵ و حدود ۳۰ درصد بیشتر از ۰.۵ بوده است که بیانگر وضعیت نسبتا مطلوب عدالت اقتصادی-اسلامی در اکثر استان هاست. عادلانه ترین وضعیت به استان کردستان در سال ۱۳۸۷ با مقدار تقریبی ۰.۱۸۶ و ناعادلانه ترین وضعیت به استان آذربایجان شرقی در همان سال با مقدار تقریبی ۰.۷۹۶ اختصاص داشت. همچنین الگوی تغییرات شاخص در سطح استان ها فاقد روند یکنواخت صعودی یا نزولی بود، در حالی که میانگین کشوری شاخص در دوره مورد بررسی روندی نزولی و بهبود یابنده را نشان داد.نتیجه گیری: شاخص طراحی شده امکان ارزیابی جامع عدالت اقتصادی از منظر اقتصاد اسلامی را فراهم می کند. نتایج حاکی از بهبود نسبی وضعیت عدالت اقتصادی-اسلامی در کشور طی دوره مورد مطالعه است. استفاده از این شاخص می تواند به سیاست گذاران در شناسایی نابرابری های منطقه ای و تدوین سیاست های موثر برای ارتقای عدالت اقتصادی کمک کند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد اسلامی ، اقتصاد ایران ، عدالت اقتصادی ، شاخص عدالت