تاثیر ناآرامی های سیاسی و امنیتی بغداد بر افول تجاری بصره در قرن سوم هجری

تحولات اقتصادی بصره در فاصله قرن اول تا سوم هجری دوره هایی از رونق و شکوفایی تا رکود و افول را نشان می دهد. در حالی که در قرن اول و دوم هجری بصره رونق فراوانی پیدا کرد و به یک مرکز معتبر تجارت منطقه ای تبدیل شد و حتی جنبه بین المللی یافت، از نیمه های قرن سوم دچار رکود شد. با توجه به تحولات بصره در دوره مزبور، فرض مقاله بر این امر واقع شده که تحول جایگاه بصره به میزان گسترده ای متاثر از ساختار ارتباطی و اقتصادی آنجا رقم خورد که در پیوند با عوامل بیرونی و پیرامونی بود. لذا اینکه افول موقعیت بازرگانی بصره چگونه اتفاق افتاد سوالی است که به روش توصیف و تحلیل تاریخی مورد بررسی قرار می گیرد. نتایج بررسی نشان می دهد رکود تجاری بصره ناشی از تداوم گسترده ناآرامی های سیاسی بغداد و آشفتگی امور خلافت از سال ۲۲۰ هجری به بعد بود. این امر چرخه فعال تجاری خلیج فارس را که ذیل رابطه دشت، کرانه و دریا پدید آمده بود مختل کرد. با توجه به جایگاه برجسته سیاسی و اقتصادی بغداد (دشت و پس کرانه) در این چرخه، وقوع نابسامانی ها و آشفتگی خلافت، خط فعال تجاری بغداد، بصره و خلیج فارس و جریان فعالیت های بازرگانی دریایی را از رونق انداخت. پویایی حیات اقتصادی بصره نیز متکی به رونق این شبکه بازرگانی بود. با پیدایی این تحولات و تضعیف چرخه فعالیت ها، موقعیت تجاری بصره نیز دچار رکود و افول شد.

کلیدواژه ها:

بصره ، بغداد ، خلیج فارس ، خلافت عباسی ، بازرگانی دریایی