مرجعیت علمی قرآن و سیاست گذاری امنیتی؛ تاملی در مبانی وجودی مطالعات امنیت

مطالعات امنیت در پارادایم مسلط غربی، با تکیه بر هستی شناسی مادی و سکولار، دولت را محور اصلی امنیت و تهدید نظامی را عمده ترین خطر تعریف می کند. این رویکرد، که ریشه در تحولات تاریخی اروپا دارد، امنیت را عمدتا مفهومی عملیاتی و مادی تلقی می کند که بر پایه قدرت نظامی، توازن قوا و حفظ مرزهای جغرافیایی استوار است. با این حال، این پارادایم با چالش های متعددی روبه رو است. فرضیه اصلی مقاله آن است که قرآن کریم، به عنوان منبعی وحیانی، قادر به ارائه چارچوبی هستی شناختی جامع، عمیق و یکپارچه برای مطالعات امنیت است که نه تنها نارسایی های پارادایم غربی را پوشش می دهد، بلکه افق های کاملا جدیدی می گشاید. این چارچوب، امنیت را از سطح فردی تا سطح جهانی گسترش می دهد و تاکید می کند که امنیت واقعی بدون پیوند با مبانی الهی و معنوی ناقص و شکننده است. این پژوهش با روشی کیفی و با اتکا به روش تفسیر موضوعی جهت دار، در پی بازخوانی و بازسازی این بنیان ها با مرجعیت علمی قرآن کریم است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که در هستی شناسی خدامحور قرآن، امنیت از مفهومی صرفا مادی- کارکردی به وضعیتی وجودی و چندبعدی ارتقا می یابد. این وضعیت وجودی شامل ابعاد روحی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و مادی است و بر پایه ایمان، تقوا، عدالت و توکل استوار می شود. در این چارچوب، موجود اصلی امنیت پذیر از انحصار دولت خارج شده و به فرد مومن، امت و نظام احسن تعمیم می یابد. این تعمیم نشان دهنده رویکردی جامع و همه جانبه است که همه سطوح وجود را دربرمی گیرد. تهدیدات نیز در سلسله مراتبی معنادار بازتعریف می شوند؛ از تهدیدات ریشه ای مانند شرک و کفر، تا تهدیدات میانی مانند فساد، ظلم و تفرقه، و در نهایت تهدیدات عینی مانند جنگ و قحطی.

کلیدواژه ها:

مرجعیت علمی قرآن ، امنیت اسلامی ، امنیت وجودی ، طمانینه ، امت ، امنیت چندبعدی