کنکاشی بر عدم اظهارنظر ماهوی فقهای شورای نگهبان در پاسخ به استعلامات شرعی دیوان عدالت اداری

بنابر اصول ۴، ۱۷۰ و ۱۷۳ قانون اساسی و ماده ۸۷ قانون دیوان عدالت اداری، فرآیند دادرسی شرعی در مورد مقررات در دو مرحله شامل بررسی اولیه توسط دیوان عدالت اداری و رسیدگی شرعی توسط فقهای شورای نگهبان تعریف شده است. پیوند این دو مرحله با پیش بینی امکان استعلام شرعی رئیس دیوان از فقهای شورا صورت می گیرد. اگرچه علی القاعده فقهای شورای نگهبان در پاسخ به این استعلامات باید مغایرت یا عدم مغایرت مقرره مورد شکایت را با شرع اعلام نمایند، اما در برخی موارد به دلیل عدم شناسایی صلاحیت خود، اظهارنظر ماهوی نمی نمایند که این دسته اخیر از نظرات فقهای شورا قابل تامل است؛ از همین روی پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای در صدد پاسخ به این پرسش است که «فقهای شورای نگهبان در پاسخ به استعلامات دیوان عدالت اداری در چه مواردی صلاحیت دارند اظهارنظر ماهوی ننمایند و در این موارد آیا امکان واخواهی وجود دارد یا خیر؟».به همین منظور ابتدا صلاحیت فقهای شورای نگهبان در احراز صلاحیت خود بررسی شده است که در نتیجه آن اصل بر عدم صلاحیت فقهای شورا دانسته شده است، اما در صورتی که موضوع ارجاعی قابلیت آن را نداشته باشد که مورد حکم واقع شود، عدم اظهارنظر ماهوی امکانپذیر تلقی می شود. پس از آن گونه شناسی این آراء در رویه فقهای شورا با تفکیک جهات شکلی و ماهوی صورت گرفته و در نهایت باتوجه به امکان عدم اظهار نظر ماهوی در مواردی که قاعدتا باید چنین اظهارنظری صورت گیرد، اعتراض به آن ها به صورت محدود شناسایی شده است.

کلیدواژه ها:

دادرسی اداری ، دادرسی شرعی ، دیوان عدالت اداری ، عدم اظهارنظر ماهوی ، فقهای شورای نگهبان