تحلیل علم سنجی پژوهش های اسلام محور پژوهشگران ایرانی: روندها، همکاری ها و نقشه علمی (۲۰۱۴ - ۲۰۲۳ م.)

هدف: این پژوهش با رویکرد علم سنجی، به بررسی یک دهه از پژوهش های ایرانی با محوریت موضوعی اسلام، نمایه شده در پایگاه استنادی «وب ‎آو ‎ساینس» بین سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ میلادی پرداخته است. روش شناسی: روش پژوهش حاضر کاربردی و از نوع توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را ۲۶۲۵ مقاله ایرانی با موضوع اسلام تشکیل می دهد که در بازه زمانی مشخص شده در پایگاه مذکور نمایه شده اند. تحلیل داده ها نیز بر اساس ترسیم نقشه علمی، خوشه بندی موضوعات و هم رخدادی واژگان با بهره‎گیری از نرم افزار ووس‎ویوئر انجام شده است. یافته ها: نتایج نشان داد مقالات بررسی شده در ۱۰۶۹ عنوان نشریه منتشر شده اند و روند رشد کمی آن ها در دهه مورد مطالعه یکنواخت نبوده و نوسانات قابل توجهی داشته است. در میان موسسات پیشتاز، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران به ترتیب بیشترین سهم را در تولید این مقالات داشته اند. پژوهشگران ایرانی در انتشار این بروندادها با ۸۲ کشور همکاری علمی داشته اند که در میان آن ها به ترتیب با آمریکا، انگلستان و مالزی بیشترین تعامل را داشته‎اند. نقشه علمی ترسیم شده، شش خوشه موضوعی اصلی شامل «اقتصاد اسلامی»، «سلامت عمومی»، «هویت و سیاست»، «تربیت نسل»، «سلامت روان» و «معماری و محیط» را در پژوهش های اسلام محور ایرانی آشکار ساخت که بیانگر رویکردی کل نگر به ابعاد فردی و اجتماعی حیات انسان است.نتیجه: اسلام به عنوان یک نظام جامع فکری–عملی، ابعاد فردی و جمعی انسان را توامان مورد توجه قرار می دهد و این پژوهش نشان می دهد گفتمان علمی پژوهشگران ایرانی در این حوزه، پویا، چندوجهی و مسئله محور است؛ تداوم و هدایت آگاهانه این روند می تواند بر عمق و اثرگذاری اجتماعی تولیدات علمی ایران در عرصه جهانی مطالعات اسلامی بیفزاید.

کلیدواژه ها:

مطالعات اسلام محور ، نقشه علمی ، تحلیل هم رخدادی واژگان ، علم سنجی