مدل سوءرفتار آموزشی دانش آموزان دبستانی: نقش مزاج کودک با اثر میانجی کیفیت رابطه دانش آموز- معلم

زمینه و هدف: سوءرفتار آموزشی یکی از اشکال بدرفتاری با دانش آموزان است که می تواند پیامدهای نامطلوب تحصیلی و روان شناختی  به همراه داشته باشد. بدین ترتیب پژوهش حاضر با هدف بررسی مدل سوءرفتار آموزشی بر اساس مزاج کودک با نقش میانجی کیفیت رابطه دانش آموز– معلم در دانش آموزان دبستانی انجام شد. روش: این پژوهش با طرح توصیفی– همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۸۱۳۴ دانش آموز دوره دوم ابتدایی شهرستان خوی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که از بین آنان ۲۲۶ دانش آموز به همراه مادران و معلمانشان با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از فرم دانش آموز پرسشنامه سوءرفتار آموزشی (نوع پرور قره باغ و زینالی، ۱۳۹۸)، و نسخه اعتباریابی شده در ایران  مقیاس مزاج کودک (اسلدنس و همکاران، ۲۰۱۳) و پرسشنامه رابطه بین کودکان و معلمان (پیانتا، ۱۹۹۴) گردآوری شدند. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و با نرم افزارهای SPSS-۲۴ و AMOS-۲۴ تحلیل شدند. یافته ها: یافته ها نشان داد مزاج جسور/ برون گرا با تعارض (۱۹/۰β=، ۰۱۰/۰P=) و روابط نزدیک (۲۱/۰β=، ۰۰۲/۰P=) در رابطه دانش آموز– معلم ارتباط معنادار دارد. همچنین عاطفه منفی (۱۷/۰-β=-، ۰۱۰/۰P=) و مهار تلاشمند (۱۸/۰β=، ۰۱۰/۰P=) با روابط نزدیک رابطه معنادار داشتند. افزون بر این، مزاج جسور/ برون گرا (۲۰/۰-β=-، ۰۰۱/۰P=)، عاطفه منفی (۲۰/۰β=، ۰۰۱/۰P=)، مهار تلاشمند (۱۵/۰-β=-، ۰۰۹/۰P=)، تعارض (۱۸/۰- β=-، ۰۰۱/۰P=) و روابط نزدیک (۲۵/۰-β-، ۰۰۱/۰P=) پیش بینی کننده های معنادار سوءرفتار آموزشی بودند. در مقابل ارتباط عاطفه منفی (۰۳/۰-β=، ۶۶۰/۰P=) و مهار تلاشمند (۰۴/۰β=، ۴۳۰/۰P=) با تعارض، معنادار نبود. همچنین روابط نزدیک، رابطه بین مزاج جسور/ برون گرا (۰۵/۰-β=، ۰۰۷/۰P=)، عاطفه منفی (۰۴/۰β=، ۰۰۵/۰P=) و مهار تلاشمند (۰۵/۰-β=، ۰۳۰/۰P=) با سوءرفتار آموزشی را به طور معناداری میانجی گری کرد؛ درحالی که نقش میانجی تعارض معنادار نبود. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان دادند که مزاج کودک و کیفیت رابطه دانش آموز– معلم از عوامل مرتبط با سوءرفتار آموزشی در دانش آموزان دبستانی هستند. به ویژه، روابط مثبت و صمیمانه میان دانش آموز و معلم می توانند به عنوان یک سازوکار محافظتی در ارتباط بین ویژگی های مزاجی و سطوح پایین تر سوءرفتار آموزشی عمل کنند.این یافته ها بر اهمیت مداخلات مدرسه محور با هدف تقویت مهارت های مرتبط با خودتنظیمی و ارتقای کیفیت روابط دانش آموز– معلم برای کاهش سوءرفتار آموزشی تاکید دارند.

کلیدواژه ها:

child temperament ، educational abuse ، students ، student-teacher relationship quality ، دانش آموزان سوءرفتار آموزشی کیفیت رابطه دانش آموز- معلم مزاج کودک