نقش اینترنت و شبکه های اجتماعی در ترویج فرهنگ پیشگیری از آتش سوزی و افزایش مسئولیت پذیری اجتماعی شهروندان

پیشگیری از آتش سوزی زمانی به یک فرهنگ پایدار تبدیل می شود که شهروندان خطر را بشناسند، اقدام درست را تمرین کنند، نسبت به ایمنی دیگران احساس تعهد داشته باشند و امکان مشارکت و بازخورد مستمر در اختیارشان قرار گیرد. اینترنت و شبکه های اجتماعی با فراهم کردن دسترسی گسترده، محتوای چندرسانه ای، ارتباط دوسویه و شبکه سازی محلی می توانند این فرایند را تقویت کنند؛ بااین حال، انتشار پیام های مقطعی، اطلاعات نادرست، محتوای هیجان محور و شکاف دسترسی دیجیتال ممکن است اثربخشی آموزش را کاهش دهد. هدف پژوهش حاضر، تبیین سازوکارهای اثرگذاری اینترنت و شبکه های اجتماعی بر فرهنگ پیشگیری از آتش سوزی و ارائه الگویی کاربردی برای افزایش مسئولیت پذیری اجتماعی شهروندان است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و با روش مرور تلفیقی و تحلیل مضمون انجام شد. بیست ودو منبع علمی و رسمی منتشرشده در فاصله سال های ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ در حوزه آموزش عمومی ایمنی، ارتباط خطر، مشارکت جامعه، تاب آوری، رسانه های اجتماعی و مسئولیت اجتماعی دیجیتال به صورت هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد پنج سازوکار «افزایش دسترسی و تکرار»، «یادگیری دیداری و سناریومحور»، «تقویت هنجارهای ایمنی»، «تعامل و بازخورد» و «هماهنگی محله محور» بیشترین ظرفیت را برای تبدیل آگاهی به رفتار پیشگیرانه دارند. اثربخشی این سازوکارها به اعتماد به منبع، قابل اجرا بودن پیام، تناسب با گروه هدف، استمرار محتوا، رعایت عدالت ارتباطی و وجود شاخص های ارزیابی وابسته است. بر پایه یافته ها، الگوی پنج مرحله ای «شناخت خطر، کسب مهارت، پذیرش مسئولیت، مشارکت اجتماعی و یادگیری بازخوردی» پیشنهاد شد. این الگو نقش شهروند را از دریافت کننده منفعل پیام به شریک فعال سازمان آتش نشانی در شناسایی مخاطرات، بازنشر مسئولانه، مراقبت از گروه های آسیب پذیر و تقویت ایمنی محله ارتقا می دهد. نتیجه آن که راهبرد دیجیتال آتش نشانی باید از تبلیغ مناسبتی فراتر رود و به یک برنامه مستمر، محلی، تعاملی و قابل سنجش تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

اینترنت ، شبکه های اجتماعی ، فرهنگ پیشگیری ، آتش سوزی ، مسئولیت پذیری اجتماعی