تاثیر شبکه های اجتماعی بر رفتار شهروندان در صحنه حوادث آتش سوزی؛ از مشارکت امدادی تا تصویربرداری و ایجاد ازدحام

گسترش تلفن های هوشمند و شبکه های اجتماعی، شهروند حاضر در صحنه آتش سوزی را از یک تماشاگر محلی به تولیدکننده و توزیع کننده فوری اطلاعات تبدیل کرده است. این ظرفیت می تواند به اعلام سریع حادثه، ارسال موقعیت مکانی، هشدار به افراد در معرض خطر، ارائه کمک اولیه تحت هدایت نیروهای امدادی و تقویت آگاهی موقعیتی منجر شود؛ اما هم زمان تصویربرداری هیجان محور، پخش زنده، تجمع برای مشاهده، ورود به حریم عملیاتی، انتشار شایعه و نقض حریم خصوصی مصدومان را تشدید می کند. هدف پژوهش حاضر، تبیین سازوکارهای اثرگذاری شبکه های اجتماعی بر رفتار شهروندان در صحنه حوادث آتش سوزی و ارائه چارچوبی برای هدایت مشارکت ایمن آنان است. پژوهش از نوع کاربردی و با روش مرور تحلیلی-اسنادی انجام شد. بیست منبع علمی و دستورالعمل رسمی مرتبط با ارتباطات بحران، رفتار تماشاگران، داوطلبی دیجیتال، ایمنی جمعیت و مدیریت اطلاعات اضطراری به صورت هدفمند انتخاب و با تحلیل مضمون بررسی شدند. یافته ها نشان داد اثر شبکه های اجتماعی خطی و یک سویه نیست، بلکه از تعامل قابلیت های فنی پلتفرم ها با برانگیختگی هیجانی، هنجارهای مشاهده شده، اعتماد به منابع رسمی، احساس خودکارآمدی، سواد رسانه ای و فاصله فیزیکی تا کانون حادثه شکل می گیرد. بر این اساس، رفتار شهروندی در سه طیف «مشارکت امدادی ایمن»، «رفتار دووجهی و نیازمند هدایت» و «رفتار مخل یا پرخطر» طبقه بندی شد. الگوی پیشنهادی پژوهش بر سه فرمان ساده «گزارش دقیق، کمک هدفمند، فاصله ایمن» و بر انتشار سریع پیام های عملیاتی، تعیین کانال رسمی ارسال تصویر، هدایت داوطلبان به مشارکت از راه دور و مدیریت فعال شایعه استوار است. نتیجه آن که مدیریت شبکه های اجتماعی باید جزئی از فرماندهی صحنه و نه فعالیتی جانبی پس از حادثه تلقی شود.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، رفتار شهروندان ، آتش سوزی ، تصویربرداری ، ازدحام