بررسی تاثیر سواد رسانه ای شهروندان بر تشخیص اخبار جعلی مرتبط با آتش سوزی ها و حوادث شهری در شبکه های اجتماعی

در دقایق نخست وقوع آتش سوزی ها و حوادث شهری، شبکه های اجتماعی هم زمان به منبع دریافت خبر، ابزار درخواست کمک و بستر انتشار شایعه تبدیل می شوند. سرعت گردش پیام، کمبود اطلاعات رسمی، تصاویر تکان دهنده و تمایل کاربران به بازنشر فوری، احتمال پذیرش و گسترش اخبار جعلی را افزایش می دهد و می تواند موجب اضطراب عمومی، ازدحام در محل حادثه، اختلال در مسیر خودروهای امدادی، تخصیص نادرست منابع و تضعیف اعتماد به سازمان آتش نشانی شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین تاثیر سواد رسانه ای شهروندان بر تشخیص اخبار جعلی مرتبط با آتش سوزی ها و حوادث شهری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور هدفمند ۱۸ منبع علمی و سند مرجع فارسی و انگلیسی در حوزه سواد رسانه ای، اطلاعات نادرست و ارتباطات بحران است. منابع بر اساس ارتباط مستقیم با سه مولفه «تشخیص اعتبار خبر»، «رفتار کاربر در شبکه های اجتماعی» و «مدیریت ارتباطی شرایط اضطراری» انتخاب و به شیوه تحلیل مضمون ترکیب شدند. یافته ها نشان می دهد سواد رسانه ای از طریق شش توانمندی اصلی شامل ارزیابی منبع، خواندن جانبی و مقایسه چندمنبعی، بررسی زمان و مکان، راستی آزمایی تصویر و ویدئو، تشخیص برانگیختگی هیجانی و مسئولیت پذیری در بازنشر، دقت تشخیص محتوای جعلی را افزایش می دهد. همچنین اثر این مهارت ها زمانی بیشتر است که سازمان آتش نشانی اطلاع رسانی سریع، مستمر، یکپارچه و قابل استناد داشته باشد. بر پایه یافته ها، الگویی سه سطحی شامل توانمندسازی شهروند، پاسخ گویی ارتباطی سازمان و سازوکار اصلاح جمعی پیشنهاد می شود. نتیجه پژوهش آن است که آموزش عمومی سواد رسانه ای باید به عنوان بخشی از برنامه پیشگیری و آمادگی آتش نشانی در نظر گرفته شود، نه صرفا یک موضوع آموزشی مستقل.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، اخبار جعلی ، آتش سوزی ، حوادث شهری ، شبکه های اجتماعی