مروری بر جنبه های موثر استفاده از ابزار هوش مصنوعی در مداخلات روانشناسی

پیشرفت سریع ابزارهای هوش مصنوعی، فرصت های نوینی را برای تحول در مداخلات روانشناسی فراهم آورده است. با این حال، جنبه های موثر و چالش های عملی بهره گیری از این فناوری ها هنوز به طور نظام مند تبیین نشده است. هدف پژوهش حاضر، مروری نظام مند بر جنبه های کلیدی موثر بر استفاده از هوش مصنوعی در مداخلات روانشناسی، شامل دقت تشخیصی، شخصی سازی درمان، افزایش دسترسی و ملاحظات اخلاقی بود. روش پژوهش، مرور دامنه ای (Scoping Review) بر اساس دستورالعمل PRISMA-ScR و جستجوی کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های معتبر شامل PubMed، Scopus، ScienceDirect و Google Scholar طی سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ انجام شد. از میان ۳۴۲ مقاله اولیه، ۱۲ مقاله مرتبط با معیارهای ورود (زبان انگلیسی یا فارسی، دسترسی به متن کامل، تمرکز بر مداخلات روانشناسی مبتنی بر هوش مصنوعی) انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد سه جنبه اثربخشی (افزایش دقت در شناسایی الگوهای آسیب شناسی روانی، کاهش خطای انسانی)، جنبه دسترسی و مقیاس پذیری (ارائه مداخلات ۲۴ ساعته از طریق چت بات ها و اپلیکیشن های موبایل) و جنبه چالش های اخلاقی و بالینی (مسائل حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، نیاز به نظارت متخصص) بیشترین تاکید را داشته اند. نتایج نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند به عنوان ابزاری مکمل، اثربخشی مداخلات روانشناسی را افزایش دهد، مشروط بر آنکه زیرساخت های امنیت داده ها، شفافیت الگوریتم ها و آموزش مداوم درمانگران فراهم شود. فقدان مطالعات طولی و نبود استانداردهای ارزیابی یکپارچه، از مهم ترین شکاف های پژوهشی موجود است. در مجموع، استفاده موثر از هوش مصنوعی در مداخلات روانشناسی نیازمند طراحی بین رشته ای و رعایت دقیق موازین اخلاقی و قانونی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مداخلات روانشناسی ، چت بات های درمانی ، یادگیری ماشین ، اخلاق در روان شناسی