اعتیاد دیجیتال و فرسایش سرمایه شناختی دانش آموزان: تحلیلی بر کارکردهای اجرایی مغز

در عصر سلطه زیست جهان دیجیتال، هویت نوجوانان دیگر صرفا در بستر تعاملات حضوری شکل نمی گیرد، بلکه در میدان پیچیده شبکه های اجتماعی بازآرایی می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عمیق نقش فرهنگ دیجیتال در بازتعریف هویت روانی-اجتماعی دانش آموزان و واکاوی پیامدهای تربیتی آن در نظام آموزش و پرورش انجام شد. روش تحقیق از نوع آمیخته (کمی–کیفی) بود؛ داده های کمی از طریق پرسشنامه های استاندارد هویت اجتماعی و میزان استفاده از شبکه های اجتماعی در میان ۲۵۰ دانش آموز متوسطه گردآوری شد و داده های کیفی از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ معلم و دانش آموز تحلیل گردید. نتایج نشان داد استفاده مفرط از شبکه های اجتماعی با افزایش اضطراب اجتماعی (r=۰.۴۶, p<۰.۰۱) و کاهش تعاملات حضوری همراه است، در حالی که استفاده هدفمند از ابزارهای دیجیتال با ارتقای مهارت های اجتماعی (r=۰.۵۲, p<۰.۰۱) ارتباط مثبت دارد. تحلیل رگرسیون نیز بیانگر آن بود که مولفه های فرهنگ دیجیتال توان پیش بینی ۳۸ درصد از واریانس بازتعریف هویت روانی-اجتماعی را دارا هستند. یافته ها نشان می دهد شبکه های اجتماعی پدیده ای دووجهی اند؛ هم بستر توانمندسازی هویتی و هم زمینه ساز آسیب های روانی. بر این اساس، بازنگری در سیاست های تربیتی و طراحی مداخلات هوشمندانه دیجیتال در مدارس ضرورتی راهبردی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

فرهنگ دیجیتال ، شبکه های اجتماعی ، هویت روانی-اجتماعی ، آموزش و پرورش ، مهارت های اجتماعی