بررسی نقش فعالیت های فکری در خلاقیت دانش آموزان ابتدایی

خلاقیت یکی از بنیادی ترین شایستگی های موردنیاز دانش آموزان در مواجهه با مسائل پیچیده، موقعیت های پیش بینی ناپذیر و تحولات سریع جامعه معاصر است. دوره ابتدایی، به دلیل انعطاف پذیری ذهنی کودکان و شکل گیری تدریجی الگوهای شناختی، عاطفی و اجتماعی آنان، مرحله ای تعیین کننده برای پرورش این توانایی محسوب می شود. در این میان، فعالیت های فکری می توانند با فعال سازی فرایندهای شناختی و فراشناختی، زمینه رشد تفکر واگرا، ابتکار، انعطاف پذیری و توانایی ارائه راه حل های متنوع را در دانش آموزان فراهم سازند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فعالیت های فکری در پرورش خلاقیت دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. منظور از فعالیت های فکری در این پژوهش، مجموعه ای از تجربه های آموزشی هدفمند، ازجمله حل مسئله، پرسشگری اکتشافی، بازی های فکری، داستان پردازی، بارش فکری، معماهای شناختی، فعالیت های هنری، تفکر انتقادی، تصویرسازی ذهنی و تمرین های مبتنی بر کشف و تجربه است که دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به مشارکت کننده ای فعال در فرایند یادگیری تبدیل می کند.پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد کتابخانه ای و اسنادی است. داده های موردنیاز از طریق مطالعه و بررسی منابع علمی، کتاب ها، مقاله های پژوهشی و اسناد مرتبط با خلاقیت، رشد شناختی کودکان، فعالیت های فکری و شیوه های تدریس خلاق گردآوری و پس از پالایش، طبقه بندی و مقایسه، به روش تحلیل مضمون بررسی شده اند. یافته های حاصل از مرور و تحلیل منابع نشان می دهد که فعالیت های فکری، در صورتی که متناسب با ویژگی های رشدی دانش آموزان، همراه با آزادی عمل و در محیطی حمایتگر اجرا شوند، می توانند کنجکاوی، تمرکز، استقلال فکری، تخیل، جرئت پرسشگری، تحمل ابهام و توانایی برقراری ارتباط میان مفاهیم را افزایش دهند. این فعالیت ها همچنین از طریق فراهم کردن فرصت آزمون و خطا، پذیرش پاسخ های متفاوت، تقویت یادگیری مشارکتی و کاهش وابستگی به حفظ کردن مطالب، ابعاد اصلی خلاقیت شامل سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط را توسعه می دهند. برعکس، غلبه آموزش حافظه محور، تاکید افراطی بر پاسخ واحد، ارزشیابی نتیجه گرا، محدودیت زمانی، ترس از اشتباه و کنترل بیش از اندازه معلم می تواند اثربخشی این فعالیت ها را کاهش دهد و مانع بروز ظرفیت های خلاقانه دانش آموزان شود.

کلیدواژه ها:

فعالیت های فکری ، خلاقیت ، دانش آموزان دوره ابتدایی ، تفکر واگرا ، حل مسئله ، بازی های فکری ، یادگیری فعال.