نقش فعالیت های فوق برنامه و محیط های یادگیری در توسعه مهارت های شهروندی دیجیتال در مدارس

دگرگونی شتابان زیست بوم های ارتباطی و نفوذ اجتناب پذیر فناوری های شبکه ای، ساختار تعلیم و تربیت سنتی را با ضرورت بازتعریف فضاهای یادگیری و روش های پرورش شهروندی دیجیتال مواجه ساخته است. مقاله مروری حاضر با هدف بررسی و تبیین نقش فعالیت های فوق برنامه و پویایی محیط های یادگیری در توسعه مهارت های شهروندی دیجیتال در مدارس تدوین شده و به ارزیابی، سنتز و تحلیل کیفی پیشینه های پژوهشی پرداخته است. آموزش انباشتی و محض برنامه های درسی رسمی به تنهایی قادر به درونی سازی رفتارهای مسئولانه، زیست اخلاقی و کنشگری شبکه ای در دانش آموزان نیست. روش شناسی این مقاله مبتنی بر تحلیل اسنادی و ترکیب پژوهش های حوزه پداگوژی رسانه ای، محیط های زیست بوم شناختی یادگیری و شهروندی دیجیتال است. یافته های حاصل از تحلیل ادبیات پژوهش نشان می دهد که «فعالیت های فوق برنامه ساختاریافته» (نظیر کمپین های دانش آموزی، انجمن های رسانه ای، پروژه های خدمات اجتماعی آنلاین و کارگاه های همسالان) و «محیط های یادگیری تعاملی و غنی شده» (شامل فضاهای فیزیکی انعطاف پذیر، زیست بوم های یادگیری ترکیبی و فرهنگ سازمانی مشارکت محور) نقش مکمل و شتاب دهنده ای در نهادینه سازی مهارت های شهروندی دیجیتال ایفا می کنند. این فضاهای مکمل، با ایجاد بسترهای تجربی و تمرین عمل تربیتی واقعی، خودکارآمدی، مسئولیت پذیری اخلاقی و تفکر انتقادی یادگیرندگان را ارتقا می دهند. با این حال، اثربخشی این فعالیت ها مستلزم شایستگی های پداگوژیک معلمان، انعطاف پذیری ساختار مدیریت مدرسه و هم افزایی میان خانه و مدرسه است. نتایج پژوهش حاضر چارچوبی کاربردی را پیش روی مدیران و سیاست گذاران آموزشی قرار می دهد تا از ظرفیت فضاهای یادگیری غیررسمی برای تربیت شهروندان دیجیتال آگاه و مسئول بهره گیرند.

کلیدواژه ها:

فعالیت های فوق برنامه ، محیط های یادگیری ، شهروندی دیجیتال ، سواد رسانه ای ، فرهنگ مشارکتی.