ساحت حال مراقبه در اندیشه مولانا و عزالدین کاشانی (با تاکید بر مثنوی معنوی و مصباح الهدایه)

مراقبه» از احوال عرفانی و به معنای یقین بنده به نظارت خداوند بر احوال درونی سالک و مراقبت وی بر اعمال و رفتار و خواطر مذموم است. پژوهش حاضر با روش توصیفی از نوع مقایسه ای و تطبیقی با رویکرد تحلیلگری به این پرسش پاسخ داده است که نوع تلقی مولانا و عزالدین کاشانی و وجوه اشتراک و افتراق آن دو درباره حال «مراقبه» چه بوده است. نتایج نشان می دهد مراقبه با ریاضت و خلوت پیوندی استوار دارد. کاشانی مراقبه را مرتبه اعلای خلوت می داند؛ اما مولوی در تبیین مراقبه، مرزهای معنای متفاوتی قائل نیست. هر دو به تهذیب نفس، قرب الهی و عبور از دنیای محسوسات به سوی حقیقت قدسی اعتقاد دارند، با این تفاوت که کاشانی بیشتر بر شریعت و مراتب سلوکی تاکید دارد، در حالی که مولانا با رویکرد شهودی و تمثیلی به مراقبه می نگرد. این تفاوت ها در موضوعاتی همچون تقلیل طعام، خواب، کلام، و ذکر مشهود است. در مجموع، هر دو به مراقبه به مثابه راهی برای رسیدن به حقیقت، آگاهی و مشاهدآ اشراقات الهی نگاه می کنند، هرچند نگاه مولانا بیشتر به جنبه های کیفی و شهودی است و دیدگاه کاشانی بر جنبه های تربیتی و شریعتی متمرکز است.

کلیدواژه ها:

مراقبه ، احوال ، خلوت ، مولانا ، کاشانی